Mục đích của cải cách hành chính (CCHC) là xây dựng nền hành chính hiện đại lấy phục vụ là chính chứ không phải xin - cho. Tuy nhiên, tình trạng “hành là chính” vẫn còn.

PGS-TS Bùi Đức Kháng, Viện trưởng Viện Khoa học hành chính, kinh tế, nhận định: Gần 20 năm qua, chúng ta CCHC và cái “được” rất nhiều nhưng nếu lấy sự hài lòng của dân làm thước đo cho việc cải cách ấy thì sự chuyển biến chưa mạnh mẽ. Hiện còn nhiều “điểm nghẽn” cần phải giải quyết và đây là một câu chuyện dài và vẫn còn dài trong tình hình hiện nay. PGS đã “bắt mạch, kê toa” cho căn bệnh “hành là chính” này.

. Phóng viên: Ông cho rằng còn nhiều điểm nghẽn cản trở quá trình xây dựng nền hành chính phục vụ nhân dân. Cụ thể điểm nghẽn đó là gì, thưa ông?

+ PGS-TS Bùi Đức Kháng (ảnh): Có ba điểm nghẽn phải giải quyết: Thứ nhất, có những quy định theo kiểu “thủ tục này có cũng được mà không có cũng được”. Đây là cái chỗ để cán bộ thực thi công vụ vin vào đó mà hành dân. Thứ hai, việc thực hiện công khai minh bạch nhiều nơi còn nửa vời, hình thức. Có nơi dán nguyên cả một cái hướng dẫn chi chít chữ, dân nào đứng đó đọc và hiểu hết. Người dân quan tâm thủ tục này cần làm cái gì, làm thế nào cho nhanh nhất. Ta làm vậy cho dân chưa? Thứ ba, cán bộ còn mang tư tưởng “quan trên”. Đảng, Nhà nước đã tiến hành rất nhiều chương trình giáo dục tư tưởng cán bộ nhưng có ai sợ dân đâu? Đi tìm cán bộ sợ dân như ta đã giáo dục khó lắm. Họ không sợ nên họ “hành” dân. Đây là điểm nghẽn cốt lõi, khó gỡ nhất.

"Cò" đang trở thành mắt xích công vụ!

. Dường như người dân đang dần “thích ứng” với các kiểu hành của cán bộ?

+ Họ mệt mỏi với những kiểu hành nên chấp nhận nhiều cách để không phải mất nhiều thời gian, công sức. Có nhiều người nói với tôi: “Hơi đâu mà mệt với mấy ông cán bộ. Nhờ cò là xong mà”. Lạ thật, hành dân từ “chỗ tối”, dần rồi công khai luôn. Giờ ở đâu cũng có “cò”, làm gì cũng cần “cò”; muốn gì cũng có “cò”. Thậm chí hình thành công ty dạng “cò núp bóng”, hoạt động công khai. Dân đến cơ quan công quyền thì nghe vòng vo tam quốc, khó khăn mọi điều, vậy mà nhờ “cò” một cái là xong. Hiện tượng này là một điều đáng buồn và khi mọi người mặc nhiên chấp nhận rất đáng báo động. Không lẽ bao nhiêu cố gắng cải cách để bị vô hiệu hóa bởi điều này?

Được góp ý trực tiếp thái độ phục vụ của công chức với quy trình hành chính bằng điện tử sẽ nâng được chỉ số hài lòng của người dân. Ảnh: HTD

. Như ông nói, những kết quả đạt được trong CCHC để phục vụ dân và ngay cả những mục tiêu lớn trong việc xây dựng uy tín chính quyền có thể bị phá hỏng bởi những kiểu “hành dân”. Thế nhưng dường như xử lý của ta vẫn chưa đủ mạnh để răn đe?

+ Hiện còn kiểu xử lý mang tính nội bộ với cán bộ sai. Tình trạng nể nang, bao che, xử lý thiếu kiên quyết thành thói quen, gây những hình ảnh chẳng tốt đẹp gì cho bộ mặt của chính quyền. Đây là điều nguy hiểm.

Chuyện phát hiện sai phạm, các kiểu hành dân của cán bộ đâu khó lắm vì chúng ta có cả một hệ thống các cơ quan thanh, kiểm tra nằm trong nội bộ của ngành. Tuy nhiên, chúng ta lại không phát hiện ra. Cách thức giám sát, kiểm tra theo kiểu đến hẹn lại lên, theo báo cáo nên cán bộ họ “lờn”?

Cải cách thì tất cả phải đồng bộ, từ quy trình, thủ tục và ngay cả đến việc xử lý cán bộ sai phạm.

Phải chấm dứt kiểu quy hoạch... từ từ

. Thưa, ông nói cán bộ vẫn còn mang tâm lý “quan trên, ban phát” chứ không phải phục vụ cho dân?

+ Chất lượng đầu vào của cán bộ hiện có vấn đề. Ngày xưa ai học giỏi thì được làm quan, còn giờ có nhiều người giỏi “chạy” vẫn được làm “quan”. Một khi cái tầm không có thì cái tâm làm sao sáng được. Ông quan có học, có giỏi mới thấu hiểu đạo thánh hiền, thấu hiểu cái ý nghĩa sâu xa của việc lấy dân làm gốc mà phụng sự. Cán bộ, một khi làm công chức theo đường “chạy”, họ cũng thể hiện điều đó trong hành xử của mình. Họ ngồi vào vị trí bằng tiền thì cũng phải kiếm ra tiền để tiếp tục ngồi vào vị trí cao hơn. Hành dân để làm gì? Không nói nhưng ai cũng biết.

. Ý ông là cách tuyển chọn cán bộ của ta không ổn?

+ Việc bổ nhiệm cán bộ cấp cơ sở hiện nay còn nhiều lỗ hổng, có “ô dù” tí xíu là được vào làm cán bộ. Thử hỏi, làm cán bộ mà theo kiểu quy hoạch từ từ, chẳng hạn học hết lớp 12 (nếu rớt ĐH) rồi tìm đường vào cơ quan nhà nước, rồi vừa làm vừa học vừa đào tạo, rốt cuộc rồi cũng thành ông công chức có vị trí ngon lành. Tôi ủng hộ cách làm của những địa phương chọn “hạt giống” cán bộ ngay từ đầu. Do hoàn cảnh lịch sử cả một thời kỳ dài, chúng ta đã xuê xoa trong công tác tuyển lựa cán bộ. Trong thời điểm hiện nay, chúng ta không thể tiếp tục kiểu như vậy, nếu không muốn trả giá!

Về mặt cơ chế, chúng ta cần nhanh chóng áp dụng phương thức xét tuyển cạnh tranh. Đây chính là cách để chúng ta tìm kiếm người giỏi cho Nhà nước, tạo ra cơ hội ngang bằng cho những ai muốn phục vụ nhân dân thực sự. Đi đôi với việc tìm kiếm cán bộ giỏi thì cơ chế tiền lương công chức cũng phải thay đổi phù hợp. Đây là điều rất quan trọng.

. Vẫn có nhiều cán bộ giỏi nhưng chưa chắc họ đã không “hành dân” và đâu là mấu chốt để có cán bộ phục vụ dân đúng như tinh thần của nền hành chính hiện đại?

+ Đầu tiên và xuyên suốt vẫn là nâng tầm dân trí. Dân trí cao, cán bộ không thể “tung hỏa mù” hù dọa. Tiếp đến là cần một nơi uy tín để dân có thể phản ánh những sai phạm của cán bộ và cơ quan này khi đã tiếp nhận thì phải xử lý rốt ráo, thông báo lại cho bà con.

Tôi nghĩ cần phải có một cơ chế để người dân thể hiện “quyền lực” của mình trong việc đánh giá và cách chức cán bộ đó. Chẳng hạn, cán bộ nào nhận nhiều lời phàn nàn, phản ánh của dân thì phải xem xét có có hình thức kỷ luật, thậm chí kỷ luật nặng. Như thế mới mong có cán bộ phụng sự người dân tốt.

. Xin cảm ơn ông.

MINH CƯỜNG thực hiện

http://phapluattp.vn/20120712105143337p0c1015/tram-kieu-hanh-dan-bai-cuoi-phai-lam-cho-ho-biet-so-dan.htm