Liên hệ

Thư pháp

Thư pháp

Thầy NHẤT HẠNH

(Nguồn trích từ trang nhà Phù sa: Phusa.net)

Bài giảng của Thiền sư Nhất Hạnh tại Học Viện Quốc Gia Chính Trị HCM, Hà Nội ngày 17 tháng 3 năm 2005

Sự kết hợp kỳ diệu giữa thờ cúng tổ tiên của người Việt với tuệ giác đạo Phật.

II. Pháp thoại

Thiền sư Thích Nhất Hạnh :  Kính mời quý Thầy quý Sư Cô Làng Mai lên tụng bài Tán Quan Âm và niệm danh hiệu Bồ Tát Quán Thế Âm trước khi buổi nói chuyện bắt đầu.

♣ Quán Thế Âm và Quán Tự Tại:

Thưa quý vị, khi chúng ta có được  khả năng nhìn cho thật sâu và nghe cho thật kỹ thì chúng ta sẽ có được một cái thấy thông suốt, gọi là tuệ giác, có công năng làm phát sinh tình thương lớn. Tuệ giác với tình thương sẽ làm cho chúng ta có được tự do lớn. Đó là ý nghĩa của Avalokitesvara.

Avalokiteshvara có nghĩa là người quan sát rất là sâu sắc. Avalokita là quán hay là lắng nghe một cách sâu sắc. Isvara tức là con người tự do. Quán Thế Âm đôi khi còn được dịch ra là Quán tự tại, nhờ quán chiếu, nhờ lắng nghe và đạt đến tự do lớn nên làm chủ được mình và hoàn cảnh mình. Vì thế Quán Thế Âm cũng là Quán Tự Tại. Chúng tôi mời quý vị tham dự buổi tọa đàm này với phương pháp lắng nghe.

Khi có mặt trong giây phút hiện tại và biết buông thư thì năng lượng của Bồ Tát Quán Thế Âm sẽ đi vào trong cơ thể chúng ta. Nếu trong cơ thể chúng ta có sự đau nhức, có sự căng thẳng thì năng lượng này sẽ làm tiêu tán cái căng thẳng và đau nhức đó. Nếu chúng ta biết cách có mặt thật sự trong giây phút hiện tại, đừng bị những suy tư về quá khứ lôi kéo, đừng bị những suy tính về tương lai lôi kéo, nếu chúng ta có những nỗi khổ niềm đau ở trong lòng thì chúng ta cũng có thể mở trái tim ra, năng lượng Bồ Tát sẽ đi vào, sẽ ôm ấp, sẽ chuyển hóa được những nỗi khổ niềm đau đó. Nếu chúng ta có một người thân đang bệnh ở nhà và muốn chuyền cái năng lượng này về thì chúng ta chỉ cần nghĩ đến người đó, hình dung người đó hoặc gọi tên người đó một cách im lặng thì năng lượng này của đại chúng sẽ cùng với năng lượng của chúng ta cùng chuyển về rất mau chóng cho người kia.

Avalokiteshvara là tình thương, là sự hiểu biết, yếu tố này, năng lượng này, có mặt không phải ngoài ta mà trong từng tế bào của cơ thể ta, khi chúng ta thật sự có mặt thì chúng ta khơi dậy và đáp ứng lại được năng lượng đó bằng năng lượng  của chính chúng ta.

Tăng thân Làng Mai cùng xướng tụng :

           Đầu cành dương liễu vương cam lộ,
           Một giọt mười phương rưới cũng đầy
           Bao nhiêu trần lụy tiêu tan hết,
           Đàn tràng thanh tịnh ở ngay đây

           Nam Mô Bồ Tát Thanh Lương Địa
           Nam Mô Bồ Tát Thanh Lương Địa
           Nam Mô Bồ Tát Thanh Lương Địa

           Trí tuệ bừng lên đóa biện tài
           Đứng yên trên sóng sạch trần ai
           Cam lộ chữa lành cơn khổ bệnh,
           Hào quang quét sạch buổi nguy tai
           Liểu biếc phất bày muôn thế giới,
           Sen hồng nở hé vạn lâu đài
           Cúi đầu ca ngợi dâng hương, thỉnh
           Xin nguyện từ bi ứng hiện ngay.

           Nam Mô Bồ Tát Quan Thế Âm
           Nam Mô Bồ Tát Quan Thế Âm
           Nam Mô Bồ Tát Quan Thế Âm.

                                                    (chuông).
 

♣ Con mắt vô tướng :

Ai trong chúng ta cũng có con mắt vô tướng, quý vị ở đây cũng đều có con mắt đó. Nếu chúng ta sử dụng được con mắt vô tướng thì chúng ta có thể thấy được những cái mà người khác không thấy. Vô tướng là animitta. Khi nhìn một đám mây thì nhờ tướng trạng của đám mây mà chúng ta nhận diện ra được sự có mặt của đám mây và như vậy nhận thức của chúng ta, tri giác chúng ta căn cứ vào hình tướng của đám mây. Khi đám mây đã trở thành mưa rồi thì hình tướng của đám mây không còn nữa.  Lúc đó, chúng ta phải sử dụng con mắt vô tướng mới nhận diện ra được sự có mặt của đám mây ở trong cơn mưa. Đám mây không thể nào chết, đám mây chỉ có thể trở thành mưa, thành tuyết hoặc thành nước đá, đám mây không thể nào từ có trở thành không được. Chết trong tư duy của chúng ta có nghĩa là từ có mà trở thành không, mà một đám mây không bao giờ có thể từ có mà trở thành không được. Đạo Phật  hay nói đến tính vô sinh và bất diệt của mọi sự vật. Đám mây là vô sinh vì nó không thể từ không mà trở thành có, trước khi nó là một đám mây thì nó đã là một cái gì khác, như nước ao, nước hồ, nước sông nước biển, và cũng là sức nóng của mặt trời. Khi những điều kiện ấy đến với nhau thì có sự biểu hiện của đám mây. Vì vậy cho nên chúng ta có thể thấy được bằng con mắt vô tướng chúng ta cái tiền thân của đám mây. Nhìn đám mây và thấy được tiền thân của đám mây là nước sông nước hồ nước ao nước biển và sức nóng của mặt trời. Rồi nếu chúng ta cứ tiếp tục nhìn đám mây bằng con mắt vô tướng ta cũng có thể thấy được hậu thân của đám mây tức là sự tiếp nối của đám mây, qua những hình thái khác, như những lọn tuyết, những tảng đá băng, những cơn mưa hay là một dòng sông. Khi uống trà nếu tôi thật sự có mặt trong giây phút hiện tại thì tôi có thể  tiếp xúc được với trà một cách sâu sắc và tôi thấy được sự có mặt của đám mây ở trong chén trà. Trà là hậu thân của đám mây. Tôi uống trà, có nghĩa là tôi đang uống mây. Quý vị không cần phải là thi sĩ mới thấy được như vậy. Chúng ta có thể uống trà bằng con mắt vô tướng. Chúng ta thấy rằng chúng ta cũng đang uống mây, tại vì trà là tiếp nối của mây. Chúng ta có ý niệm về sinh và về diệt. Sinh đối với chúng ta là từ không mà trở thành có. Nếu quan sát thật kỹ thì chúng ta sẽ thấy rằng không có vật nào từ không có mà có thể trở thành có được. Đám mây cũng vậy, mà trái bắp cũng vậy. Trái bắp không thể từ không mà thành có, trái bắp là sự tiếp nối của hạt bắp và hạt bắp là sự tiếp nối của trái bắp. Nếu chúng ta thấy được đám mây trong cơn mưa, đám mây trong những bông tuyết thì chúng ta đang nhìn mây bằng cái nhìn vô tướng và đạt được, thấy được, tiếp xúc được với tính vô sinh của vạn vật.

Nhà khoa học Lavoisier của Pháp có nói một câu giống hệt như một câu trong Tâm Kinh Bát Nhã : ’’Không có gì sinh ra và không có gì diệt’’. Ông ta đã không đứng ở khía cạnh của một nhà tâm linh học hay một nhà tôn giáo học mà nói. Điều đó ông đã khám phá ra từ sự quan sát sự vật mà thôi. Và ông đã đi tới một kết luận giống hệt tuệ giác của Tâm Kinh Bát Nhã : thị chư pháp không tướng bất sinh bất diệt. Nếu chịu luyện tập thì chúng ta cũng có thể có con mắt vô tướng. Có con mắt vô tướng, chúng ta có thể thấy được tính bất sinh bất diệt của chính chúng ta, của đám mây và của nhiều sự kiện chung quanh ta và nhờ thế, ta sẽ vượt thắng sợ hãi. Sợ hãi cái gì? sợ hãi cái chết, sợ hãi hư vô. Ở trong đạo Phật, vô tướng là một cánh cửa giải thoát. Ba cánh cửa giải thoát là tam giải thoát môn và cánh cửa giải thoát thứ nhất là không, cánh cửa thứ hai là vô tướng, cánh cửa thứ ba là vô tác. Ở đây chúng ta nói đến cánh cửa thứ hai là cánh cửa vô tướng. Nếu chúng ta luyện tập thì chúng ta có thể sử dụng con mắt vô tướng trong đời sống hằng ngày và có thể vượt thoát được mọi sợ hãi, mọi kỳ thị, mọi giận hờn. Khi nhìn vào người con với con mắt vô tướng, ta có thể thấy được người cha, chắc chắn là như vậy, tại vì người con là tiếp nối của người cha. Cũng như cơn mưa là sự tiếp nối của đám mây. Khi chúng ta gieo một hạt bắp xuống đất thì hạt bắp sẽ nẩy mầm và sẽ trở thành một cây bắp con. Và khi nhìn vào cây bắp con vì chúng ta không thấy hạt bắp nữa, không còn thấy cái tướng của hạt bắp nữa nên chúng ta nói rằng hạt bắp đã chết, và bây giờ chỉ có cây bắp thôi. Nói như thế là chúng ta không có con mắt vô tướng. Nhìn vào cây bắp non với con mắt vô tướng, ta thấy rằng cây bắp non là sự tiếp nối của hạt bắp, hạt bắp vẫn còn đó, hạt bắp chưa chết, chưa bao giờ chết, hạt bắp đang được tiếp nối bằng cây bắp. Nhìn vào cây bắp bây giờ ta thấy được hạt bắp, hạt bắp tháng trước. Nhìn vào đứa con ta thấy được người cha tại vì đứa con là sự tiếp nối của người cha.

Có một hôm tôi đi trên thành phố London, nhìn vào một tiệm sách, tôi thấy có một cuốn sách với nhan đề là ‘’My mother, my self,’’ nghĩa là ‘’Mẹ tôi chính là tôi đó’’. Tôi nghĩ rằng người viết cuốn sách này đã có tuệ giác và tôi có cảm tưởng đã biết người ta đã viết gì trong đó rồi. Có những người con giận cha, giận mẹ và nghĩ rằng mình không muốn có liên hệ gì nữa với ‘’ông đó’’, với ‘’bà ấy’’. Mình không thấy được sự thật, một sự thật rất khoa học là mình chính là cha mình, mình chính là mẹ mình và giận cha tức là mình giận bản thân mình, giận mẹ tức là giận chính bản thân mình.

Mời quý vị nghe chuông và thực tập:

thở vào tâm tính lặng
thở ra miệng mỉm cười,
thở vào tôi biết rằng tôi đang có mặt cho sự sống,
thở ra tôi mỉm cười với sự sống trong tôi và chung quanh tôi.

(chuông).

♣ Từ con hoặc từ cha mẹ :

Ở Tây phương cũng như ở Á đông khi họ có những người đang có khó khăn với con cái mình. Họ muốn từ con, họ nuốn tuyên bố : mày không phải là con của tao, con của tao không thể như mày, tao không công nhận mày là con của tao. Có những đứa con giận bố cũng tuyên bố dại dột như thế : tôi không muốn có liên hệ gì hết với  ông ấy nữa. Đấy, khi người ta giận, người ta không có trí tuệ, nên người ta  mới tuyên bố những điều trái với sự thật như thế.

Cha mình đã trao truyền cho mình toàn thể  thân tâm của ông. Đứng về phương diện di truyền học mà nói, cha mẹ đã trao truyền tất cả các di sản di truyền của cha mẹ cho con, trao truyền cả di sản huyết thống cả di sản tâm linh của tổ tiên và dòng họ. Trong mỗi tế bào của cơ thể mình, có sự có mặt đầy đủ toàn diện của tổ tiên, của cha mẹ. Mình không thể nào lấy tổ tiên và cha mẹ ra khỏi cơ thể của mình, tại vì mỗi tế bào cơ thể  đều có chứa đựng sự có mặt  của  tất cả các thế hệ của tổ tiên và cha mẹ. Lấy người cha ra khỏi mình, lấy người mẹ ra khỏi, đấy là chuyện không tưởng, tại vì mình chính là cha mình, mình là sự tiếp nối của cha mình, mình là sự tiếp nối của mẹ mình, mình chính là cha mình, là mẹ mình. Vì vậy cho nên giận cha tức là mình tự giận mình, giận mẹ tức là mình tự giận mình, giận con cũng là tự giận mình tại vì đứa con là sự tiếp nối rất cụ thể của cha và của mẹ. Chúng ta sẽ bí lối, chúng ta sẽ không có nẻo thoát nếu chúng ta không có tuệ giác ấy. Tuệ giác nào? Con mình chính là sự tiếp nối của mình và con mình đang mang mình đi về tương lai. Muốn được tiếp nối đẹp đẽ, mình phải tìm đủ mọi cách để trao truyền cho con những gì đẹp nhất mà mình có thể chế tác được bằng cuộc đời của chính mình. Nếu giữa hai cha con không có được sự truyền thông thì đó là sự thất bại của người cha trước hết. Người cha đã từng tiếp nhận được những gì ưu việt, những gì mầu nhiệm của tổ tiên. Nếu người cha không truyền thông được với người con thì không thể trao truyền cho con cái gia tài tốt đẹp đó qua tư duy, lời nói và hành động của mình. Nếu cha không truyền thông được với con thì đó là sự thất bại của hai cha con và chính vì chướng ngại đó mà đứa con không tiếp xúc được với các thế hệ  tổ tiên, và người cha cũng không có thể tiếp xúc được với các thế hệ tương lai. Nhờ đứa con mà người cha được đi về tương lai vô cùng và nhờ người cha mà đứa con tiếp xúc được với tất cả các thế hệ tổ tiên về trước. Hai cha con là hai khâu rất cần nhau, một bên tiếp xúc được với tổ tiên quá khứ là nhờ cha, một bên tiếp xúc được với các thế hệ tương lai là nhờ con, cho nên liên hệ cha con không thể nào để cho thất bại. Cha con phải thiết lập lại truyền thông với nhau. Khi nhìn vào bản thân thì người con thấy được cha mình, mẹ mình và tổ tiên mình và thấy rằng mình là sự tiếp nối của cha mẹ, của tổ tiên. Khi nhìn vào người con, người cha cũng thấy rằng đứa con là sự tiếp nối của mình và đứa con đang mang mình đi về tương lai. Có thể người cha đã không có cơ hội học hỏi và tu tập cho nên người cha đã không có cái khả năng nhận diện, ôm ấp và chuyển hóa được những nỗi khổ niềm đau của mình. Ông đã trở thành ra nạn nhân của đau khổ chính ông ta và có thể của các thế hệ đi trước nữa. Khi  đau khổ như vậy, ông làm vung vãi những khổ đau ấy lên những đứa con của mình và đó là tình trạng của nhiều gia đình. Trong những gia đình ấy, chồng không truyền thông được với vợ, vợ chồng làm khổ nhau và tạo ra những vết thương trong trái tim của người con. Không có niềm tin về hạnh phúc gia đình, đứa con đi tìm sự lãng quên bên ngoài và do đó sa vào hầm hố của ma tuý, của sắc dục, của tội ác, của băng đảng. Tuệ giác đạo Phật có thể giúp cho ta thấy được sự thật đó, tái lập được truyền thông và đem lại hạnh phúc giữa mình và cha mẹ mình hay con cái mình.

Bậc cha mẹ, khi giận con, thường hay có khuynh hướng muốn từ khước con : mày không phải là con của tao, con của tao không thể nào như thế này được, con của tao nó không thể có những yếu kém như thế. Nhưng nếu  nhìn cho kỹ mình sẽ thấy rằng tổ tiên mình tuy có những bậc đức hạnh rất cao, tài năng rất xuất chúng, nhưng cũng có những vị yếu kém. Nếu chúng ta có Lý Thường Kiệt thì chúng ta cũng có Trần Ích Tắc và như thế, khi biết nhìn bằng con mắt của tuệ giác thì ta vẫn có thể chấp nhận được, và chúng ta thấy tội nghiệp cho những người cha hoặc mẹ còn yếu kém. Những người đó đã không có cơ hội  được hiểu và thương và tiếp nhận những phương pháp thực tập để có thể chuyển hóa những yếu kém của mình. Khi nhìn các con chúng ta thấy có những đứa con mà chúng ta rất bằng lòng, nhưng mà cũng có một  hoặc hai đứa con mà chúng ta không bằng lòng. Nếu trong tổ tiên chúng ta có những người yếu kém và chính trong chúng ta cũng có yếu kém thì chúng ta là ai mà không chấp nhận yếu kém của con cháu chúng ta? Chúng ta phải làm đủ mọi cách có thể, để giúp cho những đứa con yếu kém đó có cơ hội nhận diện và chuyển hóa được những yếu kém đó. Và nhờ thế nên những giận hờn những buồn tủi trong ta sẽ tan biến và sẽ được thay thế bằng tình thương. Đối với những đứa con giỏi chúng ta không cần phải để nhiều thì giờ và năng lực, còn đối với những đứa con còn yếu kém thì với nhận thức đó với tình thương đó chúng ta sẽ có thể để thì giờ và năng lượng ra mà giúp đỡ.

♣ Phần Tuệ giác trong đạo Phật  và những phương pháp thực tập thực tiễn :

Đạo Phật có phần tôn giáo, có nói đến hy vọng, có nói đến niềm tin, đến sự cầu nguyện nhưng đạo Phật còn là những nguồn tuệ giác lớn, có những phương pháp tu tập rất cụ thể để giúp mình tháo gỡ những khó khăn, những bức xúc, chuyển hoá được những khổ đau, thiết lập lại truyền thông với những người khác và đem lại hạnh phúc cho mình và mọi người. Đạo Phật cung cấp cho chúng ta những giáo lý và những phương pháp thực tập, giúp chúng ta nhận diện được khổ đau, thấy được gốc rễ của những khổ đau ấy và thấy được con đường để có thể chuyển hoá những khổ đau ấy. Những phương pháp như thực tập hơi thở có ý thức, thực tập bước chân có ý thức, có mục đích chế tác năng lượng chánh niệm. Và với năng lượng chánh niệm đó ta nhận diện được những nỗi khổ niềm đau đang dâng lên, với năng lượng đó mình có thể ôm ấp được những nỗi khổ niềm đau kia để làm cho chúng êm dịu lại, với năng lượng đó mình có khả năng nhìn sâu vào để thấy được những nguồn gốc gần xa của những nỗi khổ niềm đau của mình, với năng lượng đó mình có thể chiếu rọi ánh sáng của tuệ giác vào và chuyển hóa những nỗi khổ niềm đau kia, hòa giải và giúp đỡ được những người thân yếu kém trong gia đình và ngoài xã hội. Trong đạo Phật chúng tôi nói đến tính chất hữu cơ (tức là có thể chuyển hóa được) của phiền não, của tình thương và tuệ giác. Trong chúng ta có giận, buồn, lo, nhưng trong chúng ta, cũng có sự yêu thương và sự hiểu biết. Con người chúng ta như là một vườn hoa ; hoa để lâu ngày thì thành rác ; nhưng nếu chúng ta biết phương pháp ủ rác thì chúng ta có thể nuôi hoa được và vì vậy cho nên hoa và rác đều có tính chất hữu cơ, hoa có thể biến thành rác và rác có thể biến thành hoa trở lại. Ở trong chúng ta có những nỗi khổ, niềm đau, buồn phiền, tuyệt vọng, ganh tị, kỳ thị, tất cả những cái đó đều là những phần rác ở trong ta, nhưng ở trong ta cũng có phần hoa gồm có hiểu biết, tha thứ, yêu thương, bao dung và hy sinh. Cả hai phần đều có tính chất hữu cơ nghĩa là có thể đổi thay.

Trong đạo Bụt, có nguyên tắc phiền não tức bồ đề : phiền não tức là những đau khổ và chướng ngại, bồ đề tức là giải thoát, hạnh phúc. Nếu chúng ta có thể biến rác thành phân xanh để nuôi hoa, thì những phiền não kia nếu chúng ta biết cách ôm ấp, quán chiếu và chuyển hóa, chúng ta cũng có thể biến thành hiểu biết, chấp nhận và tình thương để cho hạnh phúc có thể có mặt được. Cho nên cái nhìn của đạo Phật là cái nhìn bất nhị, có nghĩa là cái này nó nằm trong cái kia, cái này là mặt khác của cái kia. Nhìn sâu vào phiền não ta khám phá ra bồ đề. Nếu ta có hiểu biết được người kia thì ta cũng sẽ thương được người kia.

Ví dụ trong ta có một tình yêu lớn, và ta nghĩ rằng tình yêu lớn ấy sẽ nuôi mình suốt đời, nhưng nếu ta không biết nuôi dưỡng cái thấy vô thường, không biết cách tu tập, không có thức ăn thích hợp cho tình yêu ấy thì tình yêu ấy sẽ chết và có thể sẽ biến thành hận thù. Phật nói rằng không có cái gì có thể sống còn được nếu không có thức ăn. Đau khổ cũng không thể kéo dài được nếu không có thức ăn. Hạnh phúc cũng vậy, nếu chúng ta không có thức ăn để nuôi hạnh phúc, hạnh phúc sẽ chết. Tình yêu nào rồi cũng sẽ chết nếu  không được nuôi dưỡng mỗi ngày bằng thực phẩm thích hợp với nó. Nếu cặp vợ chồng mới cưới kia không biết chế tác thực phẩm thích hợp cho tình yêu thì trong nửa năm hay một năm, tình yêu đó sẽ biến thành cải vã và hận thù. Hoa sẽ biến thành rác và vì vậy chúng ta phải học phương pháp nuôi tình thương, nuôi trí tuệ và sử dụng những khổ đau, những phiền não, những cái khó khăn để biến ra những chất liệu nuôi dưỡng được trí tuệ, nuôi dưỡng được tình thương. Biết được tính cách hữu cơ của khổ đau và hạnh phúc rồi thì chúng ta không sợ hãi, không có kỳ thị khổ đau nữa, và chúng ta biết rằng khổ đau có thể là chất liệu để làm ra hạnh phúc.

Khi một người cha không có hạnh phúc, người cha đã làm khổ đau cho chính mình, gây khổ đau cho chính mình, gây khổ đau cho người mẹ và cố nhiên sẽ gây khổ đau cho người con. Nếu người con may mắn hơn, có cơ hội quán chiếu, nhìn thật sâu, lắng nghe để hiểu những điều cha đã nói hay chưa nói ra được, thì người con mới khám phá rằng cha mình là nạn nhân của cái khổ đau của chính ông ta. Có thể trong thời thơ ấu ông ta đã chưa bao giờ có cơ hội được chăm sóc và  thương yêu, có thể trong thời thơ ấu ông ta đã bị nhiều vết thương và khi lớn lên ông ta đã không có người giúp, không có một bậc thầy, không có được một người bạn chỉ cho ông ta cách nhận diện, chuyển hóa những khổ đau đó cho nên lớn lên ông ta đã trao truyền tất cả những khổ đau của ông ta cho đứa con. Những cái đau khổ của người cha hiện giờ, nó đang có mặt trong từng tế bào cơ thể của người con, chúng ta giận cha và chúng ta nói : tại vì cha đã nói như thế, đã làm như thế, đã tư duy như thế, đã hành sử như thế và chúng ta cương quyết rằng khi mà chúng ta lớn lên chúng ta sẽ không nói như thế, chúng ta sẽ không làm như thế, chúng ta sẽ không tư duy như thế. Nhưng khi lớn lên, nếu ta không quán chiếu và tu tập, thì chúng ta sẽ hành sử giống y như cha đã từng làm, có thể là hơi biến dạng một chút nhưng cũng là cái cách độc tài đó, tại vì chúng ta là sự tiếp nối của cha chúng ta. Vì vậy cho nên một nếp sống tâm linh đạo đức rất là quan trọng. Trong bộ ba quân - sư - phụ : phụ là người cha, người cha đã sinh ra hình hài của mình, sư là ông thầy là người sinh ra cái nếp sống tinh thần, nếp sống đạo đức, nếp sống văn minh của mình và cả cha cả thầy đều đã trao truyền cho chúng ta rất nhiều. Mỗi người trong chúng ta có hai gia đình : một gia đình huyết thống và một gia đình tâm linh và chúng ta tiếp nhận được sự trao truyền của hai gia đình đó. Nếu không có sự trao truyền của gia đình tâm linh thì làm sao chúng ta có được những phương tiện để nhận diện được niềm đau nỗi khổ trong ta ? Chúng ta không biết những phương pháp để quản lý được những niềm đau nỗi khổ đó để mà chuyển hóa nó và để trở thành một người tự do. Chúng ta phải có khả năng tự do, khả năng thoát khỏi những nỗi khổ niềm đau, thoát khỏi những tập khí tiêu cực của mình để chúng ta sẽ không trao truyền nguyên khối những khổ đau đó cho con chúng ta. Nếu để luân hồi mãi những tập khí xấu đó cho con cháu thì rất là tội nghiệp. Và vì vậy cho nên một chiều hướng tâm linh và đạo đức rất quan trọng trong mỗi đời người.

♣ Đời sống tâm linh rất cần thiết cho con người :

Quý vị có nhớ hồi vua Trần Thái Tông 20 tuổi, đã bắt đầu có rất nhiều khổ đau rồi ; hoàng hậu Lý Chiêu Thắng mới 19 tuổi thôi mà đã bị chê rằng là già quá tại vì chưa có con, thái sư Trần Thủ Độ rất là nóng để cho Lý Chiêu Hoàng có con, để đảm bảo sự tiếp nối của nhà Trần, cho nên đã bắt buộc vua Trần Thái Tông phải bỏ hoàng hậu Chiêu Hoàng để cưới người chị là Thuận Thiên công chúa đã được gã cho người anh là Trần Liễu. Bắt buộc phải bỏ người yêu để cưới vợ của anh mình đã có mang, Thái Tông rất là đau khổ, Thái Tông bỏ ngôi vua, đi lên núi Yên Tử để được xuất gia -tất cả quý vị đều nghe câu chuyện ấy rồi mà-  mới có 20 tuổi thôi mà đã phải gánh chịu những khổ đau như vậy. Và Trần Liễu cũng đã rất khổ đau nên đã tổ chức hải quân để chống lại triều đình và gia đình nhà Trần đó có thể bị xung đột rất lớn với nhau. Nhưng mà nhờ  lên núi Yên Tử, Trần Thái Tông đã được gặp quốc sư tên là Viên Chứng và Viên Chứng thiền sư dạy Thái Tông là mình vừa có thể vừa làm nhà chính trị  mà vừa có thể tu tập được. Nhờ lời dạy đó, Trần Thái tông trở về làm vua nhưng đã tìm cách giữ được chiều hướng tâm linh trong đời sống của mình. Trần Thái Tông đã ngồi thiền, đã bái sám, đã tu học từ năm 20 tuổi trong khi không bao giờ sao lãng việc triều đình và nhờ vậy có khả năng vượt thắng được những khổ đau, những khó khăn của một nhà chính trị và trở thành một ông vua lớn, ông vua đầu của nhà Trần. Và cũng chính nhờ sự tu tập đó nhà vua đã cảm hóa được ba đứa con của người anh An Sinh Vương Trần Liễu : Tuệ Trung thượng sĩ là một nhà đạo học thâm uyên, một nhà thiền học, một vị thiền sư cư sĩ trước đó đã giúp triều đình đánh thắng quân nguyên, Trần Hưng Đạo là em ruột của Tuệ Trung thượng sĩ có công rất lớn trong việc chiến thắng quân Nguyên và hoàng hậu Nguyên Thánh Thiên Cảm là người em gái của Tuệ Trung thượng sĩ đã trở thành hoàng hậu của vua Trần Thánh Tông. Như vậy nhờ tu học, nhờ đời sống tâm linh mà vua Trần Thái Tông đã có thể chuyển hoá được tất cả đại gia đình và tạo nên đoàn kết lớn cho gia đình nhà Trần để họ thành công như một triều đại lớn trong lịch sử Việt Nam. Vì thế ta thấy rõ, nếu không có sự can thiệp của chiều hướng tâm linh, của chiều hướng đạo đức thì vua Trần Thái Tông đã không thành công được như một nhà chính trị lớn. Cho nên nếu chúng ta tiếp nhận trọn vẹn cái hay của cha mẹ, và đồng thời cái nếp sống tâm linh đạo đức của một bậc thầy, của một vị đàn anh, một bậc huynh trưởng mà ta kính phục, thì chúng ta sẽ có hai gia đình : một gia đình huyết thống và một gia đình tâm linh.

♣ Con người và hoàn cảnh chung quanh :

Chúng ta đã tiếp nhận những gia tài di truyền của cả hai gia đình tâm linh và huyết thống. Trong đạo Phật chúng ta nghe nói đến những chùm từ : những hạt giống ở trong tàng thức. Người ta cũng nói đến tâm thức : tâm thức có nhiều tầng lớp khác nhau, nhưng nói đơn giản thì trong tâm thức có hai phần : phần dưới là phần căn bản gọi là tàng thức hoặc A-Lại-Da-Thức, nó cất chứa tất cả những hạt giống mà chúng ta tiếp thu được từ các thế hệ trước,  và phần trên gọi là ý thức. Hạt giống, tiếng phạn gọi là bija -chủng tử- chúng ta có thể nói nó tương đương với những cái gien mà chúng ta được tiếp nhận từ các thế hệ trước. Nếu những hạt giống đó có hoàn cảnh thuận tiện thì nó có cơ hội phát hiện. Ví dụ như chúng ta có hạt giống của tài năng, như là tài năng của một thi sĩ, nhưng mà nếu chúng ta bị đặt vào một hoàn cảnh không thuận lợi thì hạt giống thi sĩ trong ta không có cơ duyên phát hiện được, trái lại nếu chúng ta được đặt trong hoàn cảnh thuận lợi thì hạt giống của nghệ thuật, của thi ca sẽ được phát hiện và ta có thể trở thành một thi sĩ lớn. Cái đầu gọi tiên thiên -có chủng tử, cái thứ hai gọi là hậu thiên- hoàn cảnh, và tây phương bây giờ họ dùng chữ nature là thiên nhiên, nurtur là hoàn cảnh. Thường thì chúng ta có những hạt giống tốt được tổ tiên trao truyền mà chúng ta cũng có những hạt giống xấu cũng của tổ tiên trao truyền lại, chúng ta có hạt giống của Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo,  nhưng mà chúng ta cũng có hạt giống của Trần Ích Tắc. Nếu chúng ta ở vào trong môi trường xấu thì hạt giống của Trần Ích Tắc sẽ được tưới tẩm và chúng ta sẽ trở thành người bất trung, còn nếu chúng ta được đặt vào trong một hoàn cảnh thuận tiện thì hạt giống của Trần hưng Đạo sẽ được tưới tẩm, sẽ trở thành một bậc trung thần, một vị tướng giỏi, vì vậy cho nên hoàn cảnh là rất quan trọng.

Vậy thì theo tuệ giác này, nếu chúng ta muốn những hạt giống đẹp đẽ nhất, quý giá nhất của tổ tiên mà chúng ta đang có trong từng tế bào có cơ duyên để phát hiện thì chúng ta phải cho chúng ta một hoàn cảnh tốt, phải cho các con chúng ta một hoàn cảnh tốt. Đó là một kết luận rất là khoa học, nếu con chúng ta nó đi theo băng đảng, nó đi vào mê hồn trận của ma túy, của sắc dục là tại vì hoàn cảnh đã tưới tẩm những hạt giống tiêu cực ở trong tế bào cơ thể của chúng nó, vì vậy cho nên vấn đề hoàn cảnh, vấn đề môi trường sinh hoạt rất là quan trọng. Trong một gia đình, nếu mà cha biết lắng nghe mẹ, mẹ biết làm hạnh phúc cho cha và cha biết chăm sóc mẹ thì em bé lớn lên sẽ học được rất nhiều. Những hạt giống của thương yêu sẽ được tưới tẩm và cha mẹ bây giờ không nói mình là giáo sư dạy về tình thương nhưng mà đích thực là giáo sư dạy về tình thương. Nhưng mà nếu trong một gia đình cha làm khổ mẹ, mẹ làm khổ cha và cha mẹ làm con khổ, thì những đứa trẻ lớn lên sẽ không có niềm tin vào hạnh phúc gia đình nữa và không tin vào tổ tiên. Và vì vậy cho nên làm thế nào mà thiết lập lại truyền thông giữa cha với mẹ, làm thế nào để cha mẹ có thể có hạnh phúc với nhau thì đó là một công tác căn bản để xây dựng cho Xã Hội.

Chúng tôi đã từng nói chuyện với nhiều nhóm người trẻ và người trẻ họ đồng ý với nhau rằng gia tài quý giá nhất mà cha mẹ có thể để lại cho con cháu chính là hạnh phúc của cha và của mẹ. Cha mẹ biết thương nhau, biết làm hạnh phúc cho nhau đó là gia tài lớn nhất mà mình có thể tiếp thu được và tiếng nói đó chúng ta nghe rất rõ từ người trẻ.

♣ Mẹ chưa bao giờ chết :

Quý vị có nhớ hồi chúng ta còn bé 3 tuổi, 5 tuổi, thỉnh thoảng chúng ta bị sốt, chúng ta thấy khô cổ, chúng ta thấy chán đời, nhưng khi mẹ đi vào trong phòng ta và để lên trán ta bàn tay của bà, thì chúng ta cảm thấy rất là êm dịu như là bàn tay của một bà tiên. Khi lớn lên mẹ mất rồi chúng ta có thể có những cơn sốt rất là nặng và chúng ta khao khát rằng làm thế nào để có được bàn tay của mẹ ngày xưa để lên trán thì hạnh phúc biết bao nhiêu mà kể. Trong tuệ giác của đạo Phật thì bàn tay này của mẹ vẫn còn, tại vì bàn tay của chúng ta là sự tiếp nối của bàn tay mẹ, trong bàn tay ta từng tế bào của ta đều chứa đựng tất cả con người mẹ,  và cố nhiên bàn tay này tuy gọi là bàn tay của mình mà cũng là sự tiếp nối của bàn tay mẹ, cũng là bàn tay mẹ.  Và nếu chúng ta có tuệ giác đó chúng ta đưa bàn tay lên, chúng ta có ý thức rằng bàn tay này cũng là bàn tay mẹ, chúng ta đặt bàn tay lên trán và chúng ta thấy rõ ràng là bàn tay mẹ vẫn còn, mẹ không bao giờ mất là tại vì chúng ta còn đó. Triết gia Descartes từng nói một câu : Tôi tư duy, như vậy chứng tỏ là tôi đang có mặt. Đứng về phương diện này tôi thấy rằng câu của tôi nó hợp lý hơn : Mẹ ơi, con biết rằng bởi vì con đang có mặt ở đây cho nên mẹ cũng còn đang có mặt. Mẹ thật sự đang còn đó, tại vì con đang còn đây. Đó là một sự thật rất khoa học. Tại vì mình đang có mặt tức là mẹ đang có mặt tại vì mình là sự tiếp nối của mẹ mình, là sự tiếp nối của cha mình. Bàn tay này, ban đầu thì mình tưởng là bàn tay của mình, chỉ là bàn tay của mình, nhưng mà nếu quán chiếu cho sâu sắc thì đây cũng là bàn tay của mẹ, bàn tay của cha, bàn tay của tổ tiên...

Có một bà mẹ không biết đọc, không biết viết, thế mà hôm nghe tin con sắp đi thật xa để gầy dựng sự nghiệp, tự nhiên bà có cái thấy rất thâm sâu và nói với cậu con như thế này : Này con, khi mà con sang bên nớ đó, mỗi khi mà con nhớ mạ, thì con đưa cái bàn tay của con lên để mà nhìn, thì con sẽ đỡ nhớ mạ. Người con đó, sau này đã trở thành một họa sĩ nổi tiếng ở bên Mỹ và chính anh ta đã kể lại câu chuyện cho tôi nghe. Cái đêm hôm anh ta sắp rời nhà, dưới ánh sáng ngọn đèn dầu lạc mù mờ, hai mẹ con khóc, rồi bà mẹ đã nói như vậy. Bà mẹ quê này chưa bao giờ được học triết học, chưa bao giờ được học khoa học nhưng đã có tuệ giác của tổ tiên ở trong bà, bà biết rằng con mình là sự tiếp nối của mình và biết rằng mỗi tế bào của con mình đều chứa đựng mình ở trong đó.

Trong 40 năm giảng dạy đạo Phật ở Tây phương chúng tôi đã có cơ hội khai trí cho những người trẻ, người trí thức ở Tây phương được điều đó. Tôi cho họ biết là khi mà mình giận cha giận mẹ tức là mình không thấy được sự thật mình là sự tiếp nối của cha của mẹ. Nếu mình quán chiếu cho thật sâu sắc thì mình thấy rằng sở dĩ cha làm như vậy, mẹ làm như vậy là tại vì cha và mẹ đã không có cơ hội gặp được thầy, gặp được bạn để có thể tiếp thu được những giáo lý, những phương pháp để có thể chuyển hoá được những nỗi khổ niềm đau của mình và do đó nên đã làm vung vãi những nỗi khổ niềm đau đó xung quanh mình. Thấy được như vậy rồi thì tự nhiên người con sẽ tha thứ được cho bố, tha thứ được cho mẹ và hết lòng thực tập để có thể chuyển hoá được những nỗi khổ niềm đau ở trong lòng và sau đó sẽ trở về giúp cho bố, giúp cho mẹ. Chúng tôi đã giúp cho hàng ngàn, hàng chục ngàn thanh niên Âu Châu và Mỹ Châu làm được chuyện đó.

Chuyển hóa được những nỗi khổ niềm đau trong họ, những nỗi khổ niềm đau mà đã được cha mẹ trao truyền và sau đó hòa giải được với cha với mẹ ở bên trong lòng mình trước khi trở về hòa giải được với cha với mẹ ở ngoài, chuyện đó là chuyện có thể làm được vì những phương pháp thực tập rất là cụ thể. Bậc cha mẹ, khi giận con, cũng hay có khuynh hướng muốn từ con : mày không phải là con của tao, con của tao nó không thể nào như thế được, con của tao nó không có những yếu kém như thế. Nhưng nếu  nhìn cho kỹ thì mình thấy rằng tổ tiên mình tuy rằng có những bậc đức hạnh rất là cao, tài năng rất là xuất chúng, nhưng cũng có những tổ tiên yếu kém. Nếu chúng ta có Lý Thường Kiệt thì chúng ta cũng có Trần Ích Tắc và như thế, khi mà chúng ta biết nhìn bằng con mắt của hiểu, của tuệ giác thì ta vẫn có thể chấp nhận được, chúng ta thấy tội nghiệp cho những người yếu kém. Những người đó đã không có những cơ hội tiếp thu những giáo lý, những phương pháp thực tập để có thể chuyển hóa những yếu kém của mình. Khi chúng ta nhìn các con của chúng ta, có những đứa con mà chúng ta rất bằng lòng, nhưng mà cũng có một hoặc hai đứa con mà chúng ta không bằng lòng. Nếu như thế thì chúng ta nên nghĩ rằng tổ tiên chúng ta cũng có những người yếu kém và chính trong chúng ta cũng có yếu kém thì chúng ta là ai mà không chấp nhận yếu kém của con cháu chúng ta?  Chúng ta phải làm đủ mọi cách có thể, để giúp cho con, để những đứa con yếu kém đó có cơ hội nhận diện và chuyển hóa được những yếu kém đó. Và nhờ thế nên những giận hờn những buồn tủi trong ta sẽ tan biến, sẽ được thay thế bằng tình thương. Đối với những đứa con giỏi chúng ta không cần phải để nhiều thì giờ và năng lực, còn đối với những đứa con còn yếu kém thì với nhận thức đó với tình thương đó chúng ta sẽ để thì giờ ra, để hết năng lượng ra mà giúp con.

♣ Lắng nghe và ái ngữ :

Trong đạo Phật có hai pháp môn rất là mầu nhiệm là pháp môn lắng nghe và pháp môn ái ngữ. Khi con muốn tập đến với cha bằng phương pháp lắng nghe thì người con sẽ nói như thế này: Bố ơi! Con biết là trong những năm qua, bố đã có rất nhiều khó khăn, bố có nhiều bức xúc, có nhiều khổ đau, con đã không giúp được bố mà con lại làm cho tình trạng trở nên tệ hơn. Con xin bố thương con mà đừng buồn. Bây giờ con rất mong được bố nói cho con nghe tất cả những khó khăn, những bức xúc, những tuyệt vọng của bố để con có thể hiểu. Và một khi con hiểu rồi thì con sẽ không dại dột nói và làm những điều gây đau khổ cho bố. Bố ơi! Bố giúp con đi, con đâu muốn làn cho bố khổ, nhưng tại vì con dại dột, con không biết được những nỗi khổ niềm đau và những khó khăn của bố. Vì thế con đã làm cho tình trạng đó tệ hơn, bố tha lỗi cho con nhé và bố giúp con đi. Nói được như vậy gọi là nói bằng lời ái ngữ và khi mà mình mở được trái tim của người bố, bố mới bắt đầu chịu nói cho mình nghe những khó khăn, những khổ đau, bức xúc của bố. Nhưng trong khi bố nói, mình phải thực tập phương pháp thứ hai là đế thính, tức là lắng nghe. Đó là hạnh của Bồ tát Quan Thế Âm. Bồ tát Quan Thế Âm là một người biết lắng nghe. Khi người kia sử dụng ngôn từ có tính cách lên án buộc tội, chua chát và đầy những tri giác sai lầm mà mình vẫn có khả năng lắng nghe thì mình mới là một vị Bồ tát, tại vì mình lắng nghe với một mục đích duy nhất là cho người kia một cơ hội để người kia có thể nói ra được tất cả những nỗi khổ niềm đau của họ cho nó vơi đi và đó chính là hạnh, sự thực tập của Bồ tát Quan Thế Âm. Lắng nghe dù người kia nói bằng giọng trách móc, chua chát đầy dẫy những lời buộc tội. Mình vẫn lắng nghe, tại vì mình lắng nghe bằng tâm từ bi, lắng nghe với một mục đích duy nhất là để cho người kia có một cơ hội nói ra tất cả những niềm đau nỗi khổ cho nhẹ bớt. Đó gọi là bi thính, nghe bằng lòng từ bi, nghe để giúp cho người kia bớt khổ. Và nếu trong thời gian lắng nghe một giờ hoặc một giờ rưỡi mà  mình nuôi dưỡng được từ bi trong lòng, ngồi đó nghe mà luôn tự nhắc rằng lắng nghe không phải là để lý luận, cải vả lại, phê bình hay là đánh giá, mà lắng nghe chỉ với một mục đích duy nhất là cho người kia có một cơ hội để người kia có thể nói ra được. Có thể từ trước đến nay chưa có ai có khả năng ngồi nghe người đó, hoặc thiên hạ chỉ nghe lơ là cho qua việc và vì vậy cho nên người đó chưa bao giờ có cơ hội được thật lòng chia sẻ để làm vơi nhẹ những khổ đau trong lòng mình. Hai phương pháp lắng nghe và ái ngữ là hai phương pháp rất quan trọng : ái ngữ là khi mình nói mình sử dụng ngôn từ như thế nào để mình có thể nói hết được những điều trong trái tim mình nhưng nói mà người kia có thể nghe được, có thể chấp nhận được và lắng nghe là nghe với tâm từ bi. Trong những khóa tu mà chúng tôi tổ chức cho những người Tây phương tại các thiền viện tây phương của chúng tôi ở Âu Châu hay Mỹ Châu, tất cả mọi người đều phải học tập, học nắm cho vững những phương pháp đó. Nhờ thế chúng tôi đã giúp cho vô số những cặp cha con, những cặp vợ chồng hòa giải được với nhau bằng những phương pháp thực tập rất cụ thể. Trước hết là luyện tập để chế tác năng lượng của niệm và của định để có thể nhận diện, ôm ấp những nỗi khổ niềm đau của mình, để rồi tập nhìn sâu vào những nỗi khổ đó và khám phá những gốc rễ xa gần của những nỗi khổ niềm đau kia và tìm cách chuyển hóa nó. Khi làm được cho mình rồi, mình có thể trở về để giúp người kia, người kia có thể là chồng mình, vợ của mình hay là cha của mình hay là con của mình với phương pháp gọi là thực tập lắng nghe và ái ngữ. Có lắng nghe mình mới thiết lập lại được truyền thông và nếu truyền thông được thiết lập rồi thì hiểu và thương có thể thiết lập lại được.

 Đọc tiếp phần III