|
 - Giờ ông ấy
đi rồi, tôi vừa buồn, vừa chán. Đáng nhẽ tôi phải đi
trước chứ. Tôi cứ hết nằm lại ngồi gần 5 năm nay,
đầu óc cứ đảo lộn chuyện cuộc đời. Hiện giờ tôi đang
trong “một cơn hấp hối dài” chứ không phải là sống
nữa - Hoàng Cầm.
 |
| Nhà thơ Lê Đạt. |
Sáng nay (21/4), cô con dâu út thông báo tin ông Lê
Đạt mất. Tôi không thấy đột ngột chuyện này. V́ tất
cả chúng tôi đều già rồi. Nhưng tôi cứ nghĩ ḿnh
phải đi trước ông ấy. Tôi nằm liệt gần 5 năm, lại
hơn ông Lê Đạt mấy tuổi nữa… Vậy mà đùng cái ông ấy
đi, tiếc lắm.
Nhưng tôi vẫn vững tin vào tài
năng của anh em, những ǵ chúng tôi viết đều có cái
để lại cho đời sau. Thật ra, chúng tôi gồm tôi, ông
Trần Dần, Lê Đạt, Văn Cao, Đặng Đ́nh Hưng và cậu em
út Phùng Quán đă sống với nhau từ thời hoạn nạn
nghèo túng. lúc nghèo khổ khó khăn chúng tôi thân
nhau hơn là sau khi phục hồi.
Tôi c̣n nhớ thời gian “bị đánh”,
trên đánh, duới đánh, anh em đánh… Anh em chúng tôi
viết có hay đến đâu cũng không được báo nào chấp
nhận đăng. V́ mọi người đều cho rằng những người
từng làm tờ “Nhân văn giai phẩm” là cái ǵ đó tội
lỗi. Hồi đấy sống khổ cực vậy, nhưng cả mấy chúng
tôi lại viết hăng hơn.
| Nhà thơ Lê Đạt tên khai sinh là Đào Công
Đạt, sinh ngày 10/09/1929 tại Yên Bái. Nguyên
quán xă Á Lữ (Bắc Giang). Ông ngột ra đi lúc
3h 15 ngày 21/04/2008 tại nhà riêng 190 Phó
Đức Chính sau một chuyến đi dài thăm lại Tây
Nguyên. Tác phẩm chính: Bài thơ trên ghế
đá (1955), Bóng chữ, Hèn đại nhân (1994),
Ngó lời (1997), Mi là người b́nh thường, U75
từ t́nh (2007),
Lễ viếng nhà thơ Lê Đạt từ 7h 30 – 9h 30
ngày 25/04/2008 tại Nhà tang lễ Quốc Pḥng,
số 5 Lê Thánh Tông. |
Cuộc sống chúng tôi vất vả lắm, ông Lê Đạt đi dịch
sách, có bà cụ buôn bán giỏi lắm nên chu cấp cho
cũng đỡ. C̣n tôi và ông Trần Dần khổ hơn. Ông Trần
Dần phải đi tô ảnh màu, người ta mang đến từng thúng
ảnh, ông ấy cứ ngồi cặm cụi tô. Thỉnh thoảng, tôi
cũng giới thiệu được sách cho ông Trần Dần dịch,
tiền chẳng được bao nhiêu nhưng cũng là môt cách cải
thiện. Có lần ông Trần Dần vừa tô xong thúng ảnh
được vài chục bạc. Thấy tôi với ông Lê Đạt xuống
chơi, ông ấy ra chỗ quen quen làm cút rượu mấy anh
em lại ngồi nhâm nhi với nhau.
Anh em chúng tôi lúc bấy giờ hay
gặp nhau lắm, cứ chiều đi bộ xung quanh Hồ, rồi ngồi
ghế đá nói chuyện. Có bản thảo đưa nhau xem, góp ư
kiến nhiều lắm, nhưng chả bao giờ khen nhau cả. Phần
lớn là chê. Ông Lê Đạt xem thơ tôi xong có nói: “Bây
giờ mà mày làm thơ cũ quá, không mới. Mày phải đổi
thế nào đi chứ, thế này th́ cũ quá. Sao mày vẫn sống
với cái cũ…”.
Tôi ghi nhận và cũng về xem lại,
rồi sửa, nhưng tất nhiên vẫn không thoát khỏi cái cũ
được. Hơn nữa, đó là thơ của ḿnh rồi, chứ mới quá
lại thành ra thơ ông … Lê Đạt. Trong mấy anh em chơi
với nhau, chúng tôi coi Phùng Quán là trẻ con, con
nít nên rất gượng nhẹ, c̣n lại mấy đứa đối xử với
nhau rất b́nh đẳng.
Ông Lê Đạt đúng là phu chữ thật. Ông
ấy rất kỹ tính và cẩn thận từng câu chữ trong thơ.
Tôi đă từng đọc bản thảo thơ ông ấy, tôi biết có
nhiều chữ ông ấy phải vật vă mất mấy ngày, thậm chí
mất ăn mất ngủ. Thơ Lê Đạt có tính nhạc, đọc lên rất
dễ nhớ. Như câu: “Chiều Âu Lâu bóng chữ động chân
cầu” lúc đó vừa đọc xong là tôi nhớ ngay. C̣n giờ
bảo đọc hết cả bài th́ chịu, không nhớ được.
Lê Đạt bắt đầu nổi tiếng hơn nhờ
bài thơ in trên Nhân văn giai phẩm có tên “Nhân câu
chuyện mấy người tự tử”, sau bài này, danh tiếng Lê
Đạt ai cũng biết. Nếu nói về Lê Đạt th́ ông ấy là
người rất phóng khoáng, hay gọi là phóng túng cũng
được. Nhưng ông ấy không yêu nhiều như tôi, ông ấy
chỉ có bà Thúy Thúy thôi. Cũng có thể, ông ấy không
phải lo lắng về cuộc sống vật chất nhiều nên có cái
chất phóng túng ấy.
Lê Đạt nói ḿnh là “phu chữ” cũng
đúng, v́ khi viết ra một chữ ǵ mới, ông ấy chọn lọc
và suy nghĩ ghê lắm. Tôi đọc thơ ông ấy cũng thấy
được chỗ nào ông ấy làm công phu, cân nhắc rồi dằn
vặt chữ nọ chữ kia đến mệt…
|
