|
Nhạc sĩ Phạm Thế
Mỹ- Linh hồn của những ca khúc, trường ca Phật giáo và Hoà b́nh, Dân
tộc (tiếp theo)
Trần Tuyết Hoa
Phần I
Tiếng hát
loài chim chiến tranh
Khỏang cuối năm
1967, trong một đêm tŕnh diễn của đ̣an Văn nghệ sinh viên đại học
Vạn Hạnh tại rạp Thống nhất, sau các tiết mục hợp xướng, đơn ca,
nhạc kịch…một tiếc mục bất ngờ làm cả ngàn khán giả sững sốt, đó là
nhạc cảnh “Lời nguyện pháp trường” mà tác giả Phạm Thế Mỹ đă giàn
dựng rất công phu với Nguyễn Xuân An vai chính một tử tù chính trị
bị đưa ra pháp trường xử bắn…An mặc bộ bà ba đen và một băng vải đen
bịt mắt ,quỳ gối và bị trói thúc ké vào một trụ cột, chờ thi hành
án.Hai sĩ quan Cộng ḥa cầm súng chỉa vào An và tuyên bố cho anh nói
lời cuối cùng.An ngữa mặt lên trời, cất cao tiếng hát “Lời nguyện
pháp trường” của Phạm Thế Mỹ. Cả hội trường im phắt, nín thở và trào
nước mắt theo từng tiếng hát, hơi thở của An:
“Chắc trời
c̣n xanh lắm,
Cho tôi quỳ
xuống đây
Tiếng ru nào
trót dậy
Chắc buồn mà
không hay…
Tôi tay đầy
ṿng buộc
Thân che ḷng
cát này
Quê hương sầu
tôi đấy
Mắt nào nh́n
lại đây?
Hỡi người anh
phía trước,
Hỡi người bạn
sau lưng
Hỡi từng viên
đạn nhỏ
Cho tôi ly
rượu mừng.
Mùa xuân nào
lại đến,
Lời ca nào
lại bay ,
Tiếng ru nào
của mẹ,
Mắt lệ nào
của em?
Cho tôi xin
mở mắt
Nh́n tay
người đang run,
Chiến công
nào cao lớn
Hơn mạng
người đau thương?
Lạy trời!
Lạy trời tôi
đừng biết,
Xin cho tôi
đừng biết,
Tôi là người
như anh,
Tôi chết v́
tay anh!
Chết!Chết v́
chiến tranh!...
Đùng! Đùng! Đùng!
Tiếng súng bùng nổ và An, người tử tù gục xuống…Màn từ từ khép lại
theo tiếng nhạc kết thúc tái tê của một “Lời nguyện pháp trường” như
để tiễn đưa linh hồn người tử tù chính trị, người thanh niên Việt
Nam yêu nước đến giây phút cuối đời!...
Cả hội trường
chết lặng như một phút mặc niệm! rồi mọi người bừng lên, đứng phắt
lên vỗ tay vang dậy rần rần…Hội trường như muốn vỡ tung ra, khán giả
không chịu ra về, nhiều người c̣n muốn nán lại ngậm ngùi, tiếc nuối…
Khi tôi mang gói
khăn áo đồ diễn ra về đi ngang qua các bà Má phong trào đang c̣n
đứng lại để nh́n mặt từng đứa chúng tôi mà vừa khen, vừa khóc… “Chèn
ơi! Sao tụi nó làm cái kịch ǵ mà giống anh Trỗi quá hà!” Tôi giựt
ḿnh vội can ngăn các Má và ḍm chừng coi có công an ch́m nghe không.
“Trời ơi! Má ơi ! Má đừng nói vậy lỡ công an nghe được là chết hết
tụi con đó! “ Bà già vừa ôm tôi vừa mếu máo: “Chớ ai biểu tụi bay
làm …giống… quá chi!...” Chúng tôi vừa mệt,vừa lo sợ mà cũng mừng v́
nhạc cảnh này diễn được trót lọt, không bị cảnh sát ngăn lại và đêm
diễn thành công ng̣ai dự tưởng. Sinh viên th́ rất sung sướng, cho
rằng nhạc sĩ họ Phạm này đă chơi một trái “ bom văn nghệ” nỗ chậm
trên sân khấu mà lọt lưới kiểm duyệt th́ thật là tuyệt chiêu, dễ nể!...Nhưng
đến Tết Mậu Thân th́ hầu hết các sinh viên đầu đàn trong các chương
tŕnh Văn nghệ kiểu này đều bị mời vô tù hết. Khi bước lên chiếc “xe
cây bịt bùng”, tôi gặp đầy đủ ,cả anh Trương Th́n,Trưởng Đ̣an Văn
nghệ Tổng hội SV Sài g̣n với Đêm Văn nghệ “Tết Quan Trung “cực kỳ
độc đáo với 200 ngàn khán gỉa ngồi bệt xuống đất giữa trời trong
khuông viên trường Quốc gia Hành chánh cũ,(nay là Trường Đảng)…C̣n
anh Mỹ phải chạy về Đà Nẵng trốn tránh một thời gian.
Niên khóa
1969-1970 nhạc sĩ Phạm Thế Mỹ lại về làm giáo sư âm nhạc chính thức
và Trưởng pḥng Văn-Mỹ-Nghệ của Viện, đồng thời cũng là Trưởng Đ̣an
Văn nghệ của Viện Đại học Vạn Hạnh.
Các lớp Quốc
nhạc th́ do nhạc sĩ Nguyễn Hữu Ba và nhạc sĩ Vĩnh Phan phụ trách,
lớp ḥa âm và sáng tácdo Phạm Thế Mỹ, anh đă đào tạo các nhạc sĩ trẻ
:Miên Đức Thắng, Nguyễn văn Sanh, Nguyễn Đức Huy,Nguyễn Khôi,Lê văn
Huê,Vũ Đức Sao Biển,Nguyễn Xuân An…
Đ̣an Văn nghệ ĐH
Vạn Hạnh đă được thành lập và chính thức ra mắt ngày 7-1-1968 với
mục đích căn bản là sưu tầm, sáng tác ,tŕnh diễn văn nghệ Phật giáo
và Dân tộc, lành mạnh hóa tinh thần của sinh viên và quần chúng.
Tôn chỉ của Đ̣an
là:
1-Ca ngợi Đức
tin và T́nh thương.
2-Vươn khởi về
một tương lai tươi sáng tự do.
3-Nói lên khát
vọng ḥa b́nh trong tâm hồn người Việt Nam qua
mấy mươi năm khói lửa.
4-Chống lại
khuynh hướng văn nghệ ru ngủ…
Từ đó Đ̣an Văn
nghệ SV Vạn Hạnh đă tŕnh diễn thành công không chỉ ở Gài g̣n mà cả
các cuộc lưu diễn ở các đại học bạn các tỉnh miền Trung và Đà lạt…Báo
chí Sài g̣n hồi đó ca ngợi nhiều về sinh họat của Đoàn như có ư kích
động sinh viên dấy lên một phong trào,một sức sống mới lành mạnh
trong tuổi trẻ …Nhà báo Ḥang Thái Nguyên (Nguyễn Hữu Thái) đưa lên
báo Tin Sáng 1966 trích bài”Lời lên tiếng “trong tập thơ nhạc “Ḥa
b́nh ơi hăy đến”của Phạm Thế Mỹ:”Tuổi trẻ không ngồi để ước mơ mà
phải lấy sức mạnh của chính ḿnh để biến ước mơ thành sự thật…Với
tôi ,sức mạnh đó là con tim, là tiếng hát…Tiếng hát của tổ tiên xưa,
tiếng hát bất khuất, tiếng hát mặt trời đang lên.
Hỡi những
người Việt Nam đau khổ,
Hỡi tuổi trẻ
Việt Nam anh hùng
Hăy cất cao
tiếng hát:
Tiếng hát
Việt Nam hôm nay,
Tiếng hát
Việt Nam mai sau…
C̣n tiếng hát
hôm qua th́ Phạm Thế Mỹ đă làm cho chúng tôi cũng xót xa, cay đắng
theo với bài “Những ngày xưa thân ái”của anh đă phổ thơ Phạm Hổ:
Những ngày
xưa thân ái,
Hắn đă quên
rồi
Riêng tôi,tôi
nhớ
Đường làng
mênh mông cỏ lúa,
Sương mai
khép kín vệ đường,
Hai đứa tôi
sách vở cặp chung’
Áo quần nhàu
giấc ngủ,
Tung tăng
bước nhẹ chân trần,
Gói cơm mo,
mẹ bắt xách tùng tơn,
Trong túi,
hộp diêm nhốt dế.
Những ngày
xưa thân ái thế
Không đem
chung hai đứa một ngày mai.
Hắn bỏ làng
theo giặc mấy năm nay,
Tôi buồn, tôi
giận,
Hôm nay gặp
hắn,
Tôi bắn hắn
rồi!
Những ngày
xưa thân ái!...
Nhung bà mẹ Việt
Nam của anh không bao giờ chịu mất con.
…Không! Không
thể nào như thế này măi được…
Anh tuổi trẻ
Việt Nam lầm đường kia sẽ về lại với quê hương v́:
Trong khói
lửa tan hoang , mẹ vẫn một ḷng tin con, một ḷng
tin con
Rồi con sẽ
lớn lên và màu da con sẽ vàng,
Con sẽ đến
trường học tiếng Việt Nam…
Để thấy quê
hương bài ca dài đấu tranh…
Con sẽ lớn
lên để trở thành người dân có ruộng, có vườn,có tổ tiên,
…Ḍng máu này
là của Quan Trung,
Ḍng máu
này là của Trưng Vương,
Với ánh sáng
Lửa Thiêng của người sáng bước chân đi ngàn lối…
Mảnh đất nầy
của quê ta,
Ruộng lúa nầy
của dân ta,
Ta không muốn
đời ta tối tăm, lầm than bỡi quân bạo tàn …
Giấc mơ Ḥa
b́nh
Năm 1970, HTN
lại trích một đọan của “Con đường trước mặt”nói lên giấc mơ của một
tương lai Việt Nam không c̣n chiến tranh:
Đường ta đi
thênh thang từng bước,buớc,bước, chim bồ câu bay,
chim bồ câu bay,
Đường ta đi
thênh thang từng bước, bước, bước, chuông chùa
ngân nga, chuông chùa ngân nga.
Đường ta đi
diều bay cuối xóm,
Đường ta đi
trẻ thơ hát cười,
Đường ta đi
người yêu đất mới,
Đường ta đi
chim hót reo vui.
Ôi con đường
Việt Nam,Ôi con đường Việt Nam!...
Hai mươi lăm
triệu trái tim ta
Sống yên vui,
yên vui một nhà…
Cùng tâm trạng
khát khao ḥa b́nh ấy, Anh Lê Trương đă ghi lại cảm nghĩ ḿnh trên
tạp chí Sinh viên Xuân 1969 rằng: “Trường ca Con đường trước mặt do
Ban hợp xướng của Đ̣an văn nghệ sinh viên ĐH Vạn Hạnh tŕnh diễn
1968 tại rạp Thống nhất đă thu được cảm t́nh đặc biệt của mọi giới
đồng bào thủ đô-100 người trên sân khấu là 100 gương mặt biểu t́nh,
hội thảo với những đường nét rắn rỏi điển h́nh của thế hệ mới, giọng
ca nổ ra thành sóng gió trồi dập giưă màu áo quần đỏ rực thân yêu”.
Nhờ những thành
công liên tiếp của Đ̣an như thế nên các sinh viên trong Đ̣an như Vũ
Đức Sao Biển, Miên Đức Thắng, Nguyễn Xuân An…đă phấn khởi sáng tác
hăng say…Và các giọng ca trẻ do Phạm Thế Mỹ đào tạo cũng đă sát cánh
cùng các đàn anh đàn chị như Hồ Thanh Hải,(sau này hát Trịnh Công
Sơn rất nỗi tiếng vào những năm 80),là sinh viên ĐH Minh Đức nhưng
Hải lại thích sinh họat trong đoàn Vạn Hạnh và được anh Mỹ chăm sóc
tận t́nh.
Phi Huệ, giọng
ca nữ trầm ấm,là Trưởng đ̣an văn nghệ sv Luật khoa vẫn cùng sinh
họat trong Đ̣an Vạn Hạnh, v́ cũng là học tṛ anh Mỹ từ trung học Mạc
Đĩnh Chi.
Và Diệu Lư,
giọng ca trẻ đặc biệt và là vợ của anh,cho đến nay vẫn c̣n phong
độ.
Năm 1972, báo
Ḥa b́nh lại đưa tin về băng nhạc “Thương quá Việt Nam”:
…”Măi tới hôm
nay,những ǵ chờ đợi, đă đến, đến bằng sự hiện hữu của 1 tiếng hát,2
tiếng và nhiều tiếng hát , Miên Đức Thắng,Xuân An, hiệp cùng với Lệ
Thu,Thanh Lan, Trúc Mai, Đăng Lan đồng cất tiếng ngợi ca tha thiết,
bắt nguồn từ trái tim thức dậy thắp sáng Việt Nam: Anh Việt Thu,
Phạm Thế Mỹ, Trịnh công Sơn…đă tạo thành một chuỗi âm thanh dài dài
không dứt.”Thương quá Việt Nam “ với 18 ca khúc ,có thể coi đó như
một kẻ đồng hành tự t́nh thân yêu nhất trên bước đường gian nan
trước mặt mà chúng ta sẽ đi tới….Băng nhạc sẽ mang đến cho chúng ta
sức sống, ḷng cương quyết, chí phấn đấu và ước vọng mai sau trong
t́nh tự quê hương . “Thương quá Việt Nam đến với chúng ta trong lúc
các pḥng trà đóng cửa, ảnh hưởng t́nh h́nh thời sự, sinh họat văn
nghệ tân nhạc có phần sa sút…Đại nhạc hội không tổ chức được, các
nhạc sĩ sáng tác không làm ǵ hơn ng̣ai một vài người xoay qua viết
nhạc “chiến dịch” cho các đài truyền thanh, truyền h́nh….”
Khơi dậy Lửa
Thiêng trong T́nh tự dân tộc
Cho đến gần ngày
Giải phóng, báo Điện Tín, 21/1/1975 lại đưa một tin lớn: “Sinh viên
Vạn Hạnh khơi dậy “Lửa Thiêng” soi sáng ḥa giải, tiến đến ḥa b́nh
“ trong Đêm văn nghệ chào mừng 25 năm thành lập Văn khoa của Viện
Đại học…cùng với lời phát biểu của Thượng Tọa Thích Minh Châu,Viện
Trưởng V́ện Đại học Vạn Hạnh: “T́nh tự dân tộc là mẫu số chung để
chấm dứt 25 năm chiến tranh…Chừng nào mọi người chịu quay về với
t́nh tự dân tộc của ḿnh, chiến tranh mới có cơ duyên chấm dứt “ Và
Thượng tọa huấn thị sinh viên đại học Vạn Hạnh hăy đảm nhận công tác
khơi dậy cái t́nh tự dân tộc đó trong ḷng người. Rồi Giáo sư
Nguyễn Đăng Thục, Khoa Trưởng Khoa Văn cũng đă vạch rơ tai họa hủy
diệt của chiến tranh…và khẳng định rằng sinh viên Văn khoa có cơ hội
đào sâu vào nền Văn hóa dân tộc,hơn ai hết, là những người có đầy đủ
khả năng để thực hiện ư niệm ḥa hợp,ḥa giải dân tộc.
Có phải nhờ được
các bậc tôn sư khai sáng “huệ nhăn” cho nên Đ̣an Văn nghệ SV Vạn
Hạnh đă kết hợpvới Đ̣an Văn nghệ Sinh viên Sài g̣n tổ chức Đêm nhạc
“Hát lên đi quê hương yêu dấu” vào tháng 1/1975 với 5000 SV đủ mọi
phân khoa đại học Sài g̣n tham dự đă cùng hát lên những tiếng hát
đấu tranh vang dậy, hát cả bài “T́nh đồng chí” để nhớ thời Thanh
niên Tiền phong lên đường chống Pháp…Và một lần nữa hợp tấu “Lửa
Thiêng” bùng lên như những bó đuốc tràn lên như sóng bể,sáng rực
hàng hàng,lớp lớp những con tim tràn đầy nhiệt huyết xua ngọn lửa
thành những ngọn trào đốt cháy những mầm mống thù hận,phủ hào quang
lên những con đường khai phá giấc mơ ḥa giải t́nh người để Ḥa b́nh
lồng lộng tỏa ra giữa một trời b́nh minh rạng rỡ thắm thiết t́nh
nghĩa đồng bào…
Chưa bao giờ
người viết được tham dự một buổi văn nghệ tŕnh diễn với nhiều ư
nghĩa trong suốt mấy năm qua cho nên thấy dường như một vận hội mới
cho dân tộc từ những người trẻ mang lại, từ những ư thức mới hồi
sinh của những người già đă lóe lên để rồi cất cao và bừng cháy…Thượng
tọa Thích Trí Thủ, Viện Trưởng Viện Hóa Đạo, linh hồn cao ngất của
vận động ḥa giải lịch sử hiện nay, dường như cũng đă cảm thấy phấn
khởi vô cùng nên đă ngồi lại xem cho đến phút chót và thỉnh thỏang
gật đầu tán thưởng kèm theo những nụ cười đạo hạnh trên môi.”(HVT)
-Hướng nhạc về
các em bé thôn quê (theo nhà báo PN):
Năm 1970,Đ̣an
văn nghệ SV Vạn Hạnh tŕnh diễn để cứu trợ tại rạp Thống Nhất. Tập
nhạc mới nhất của Phạm Thế Mỹ là “Trái tim Việt Nam”,một giai phẩm
đặc biệt của Đối Diện và “Những bài ca xanh” để hát sinh họat với
các em bé thôn quê…Anh vẫn đăng thơ ở các tạp chí Đối Diện và Mai.
Anh lao vào công việc cứu trợ ở trại tạm cư B́nh Dương 2 cũng như
thấy cảnh đồng bào ở tuyến đầu kéo về tản cư ở Đà Nẵng …Anh cho biết
có một cảm xúc mới mẻ đă đến trong nguồn cảm hứng của anh…Từ trước
tới giờ làm nhạc ,hát trong thành phố với sinh viên, trí thức,tôi cứ
tưởng như vậy là tuyệt đỉnh rồi .Bây giờ, qua những ngày sống ở trại
tạm cư, tôi mới thấy phải rời bỏ các thành phố để hướng đến các em
bé ở nông thôn.Có thể nói…ở đây các em không thiếu thực phẩm mà chỉ
thiếu tinh thần .Tập nhạc “Những bài ca xanh” đă ra đời trong chiều
hướng đó. Nghe các em bé hát nhạc của ḿnh giữa sân trại trời mới
nắng lên c̣n sướng hơn nghe một anh sinh viên hát trong một giảng
đường nào đó . Tôi cũng đă đổi sang một kỷ thuật giản dị và lời b́nh
dân, đơn sơ cho gần gủi thích hợp với đồng bạ ḿnh….Với một giọng
hết sức nhiệt thành, anh Phạm Thế Mỹ cho rằng đi làm việc xă hội,
cứu trợ là giúp cho chính ḿnh, lợi cho ḿnh chứ không phải chỉ giúp
cho đồng bào .Có đến tận nơi, nh́n tận mắt mới “hưởng thụ” được
những h́nh ảnh sống động nhất của t́nh thương và niềm tin…Ước vọng
của anh là thống nhất dân tộc và mong mỏi thương yêu, tiến bộ chứ
không phục vụ cho một phe, phía nào hết”.
Ngọn Lửa Thiêng”
trong ḷng dân tộc đă được Phạm Thế Mỹ và Đ̣an Văn nghệ Sinh viên
Vạn Hạnh và Sài g̣n khơi dậy phần nào trong ḷng khán giả thủ đô và
các đại học bạn ở miền Trung…để mong biến ước mơ một Việt Nam Ḥa
b́nh thành sự thật trong một ngày không xa. |
