Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 11/2004

Phát hiện kinh đô cổ bị chôn vùi 500 năm!

Tháng 10 vừa qua, trong đợt khai quật 450m² đất thuộc địa phận thôn Cổ Trai (xã Ngũ Đoan, huyện Kiến Thụy, TP Hải Phòng), các chuyên gia Viện Bảo tàng Lịch sử VN và Sở VH-TT Hải Phòng đã lần đầu tiên tìm thấy dấu tích nền móng và gia cố trụ của cung điện Dương Kinh, kinh đô thứ hai (sau Thăng Long) thời nhà Mạc - từng tồn tại cách đây khoảng 500 năm!

Còn một kinh đô thực sự thời Mạc

Làng Cổ Trai xưa (thế kỷ XV, XVI) có vị trí khá bằng phẳng, gần biển, gần sông nên rất thuận tiện giao thương đường thủy. Trước mặt làng có sông Đa Độ bắt nguồn từ cửa sông Văn Úc, xuôi về Thăng Long.

Tương truyền, tại bến đò của làng này có quán hàng nước của thân mẫu Mạc Đăng Dung (vị vua mở đầu triều Mạc). Bà sống hiền lành, cơ chỉ và không ham của cải, nên một thầy địa lý giỏi đã trả ơn bằng cách đặt mộ cha Mạc Đăng Dung ở Gò Gạo, là đất đế nghiệp... Đến khi Mạc Đăng Dung lên cầm quyền đã xây dựng Dương Kinh, kinh đô thứ hai, tại quê nhà Cổ Trai.

Các nguồn thư tịch và văn bia cổ đều miêu tả về một Dương Kinh khá sầm uất.

Sách Đại Việt thông sử đã ghi tên một số cung điện ở Dương Kinh như điện Hưng Quốc, Phúc Huy, Tường Quang...

Và, không chỉ đơn thuần là nơi ở của một dòng họ, quê hương của một vương triều, nhà Mạc còn mở trường Quốc học song song với Quốc Tử Giám ở Thăng Long, xây dựng một số thương cảng trên bến, dưới thuyền, làm nơi giao lưu hàng hóa như phố Lỗ Minh Thị, An Quý, Do Nha.

Điều này khác với cung điện Tức Mặc (Nam Định) thời Trần hay Lam Kinh (Thanh Hóa) thời Lê sơ. Khu Tức Mặc cũng bao gồm khá nhiều cung điện, chùa chiền nhưng chủ yếu là nơi để các vị vương tôn nhà Trần nghỉ ngơi. Còn Lam Kinh thì hoàn toàn là nơi đặt lăng tẩm, điện miếu thờ tự. Trong khi đó, Dương Kinh vừa có cả cung điện, lăng tẩm lẫn chùa chiền... lại vừa mang tính chất là "đô thị ven biển xứ Đông" đầu tiên trong lịch sử VN! Tuy nhiên, năm 1592, sau khi đánh bại nhà Mạc, Trịnh Tùng đã đem quân phá hết cung điện ở Cổ Trai, phá hủy bia đá ở mộ, chặt hết cây trồng trong lăng.

Khá nhiều điểm tương đồng với khu Hoàng thành!

Trên thực địa, tuy mới chỉ là đợt "đào" đầu tiên và diện khai quật không lớn, thế nhưng chín hố khai quật tại các địa điểm Gò Chữ Công, Gò Gạo, Gò Thiệu (địa phận thôn Cổ Trai), đã xuất lộ dấu vết trụ, nền móng kiến trúc các điện Tường Quang, Hưng Quốc cùng nhiều thanh đá khổng lồ với diện tích 200m2 (từng được dùng làm vật liệu xây dựng) và một khối lượng hiện vật hết sức phong phú, rộng lớn, bao gồm: gạch vồ, ngói, đồ gốm trang trí phượng, rồng, sóng nước, hoa cúc...

Theo đoán định của ông Nguyễn Ngọc Chất (phụ trách đoàn khai quật), dấu vết gia cố móng trụ ở đây có khá nhiều điểm tương đồng với kiến trúc khu Hoàng thành! Có nhiều khả năng các cung điện Dương Kinh được xây hình chữ Công(I).

Theo tiến sĩ khảo cổ học Nguyễn Văn Sơn, Dương Kinh chắc chắn đã có một quần thể kiến trúc rộng lớn mà vết tích trải dài trên một diện tích rộng hàng vạn mét vuông. Các kiến trúc đó hẳn là rất to lớn và trang trí đẹp. Ngoài một số vật liệu đá, các cung điện ở Dương Kinh đều thống nhất một loại gạch duy nhất là gạch vồ.

Điểm độc đáo của kiến trúc kinh đô này là hoàn toàn không có dấu vết thành quách, rào lũy hay hào nước. Mà thay vì đắp thành, nhà Mạc đã... đắp đê! Vết tích phòng thủ duy nhất là đồn binh ở Gò Chữ Công, quy mô rất đơn sơ.

Hiểu rõ hơn về thời Mạc - "thời đại loạn"!

Khu vực Dương Kinh và vùng phụ cận còn lưu lại được dấu vết của kiến trúc thời Mạc. Các chùa Mạc được biết đến trước đây phần lớn đều không còn nguyên vẹn, trái lại, ở Dương Kinh, chùa Phúc Linh vẫn giữ được những thành bậc đá kích thước lớn, trang trí cầu kỳ, bố cục tương tự các thành bậc ở điện Lam Kinh và điện Kính Thiên thời Lê sơ: giữa chạm rồng, hai bên chạm mây lá... Điêu khắc đá thời Mạc ở Dương Kinh có nhiều đề tài chưa tìm thấy ở các nơi khác cùng thời như tượng nghê đồng, tượng Quan âm tọa sơn, Quan Âm Nam Hải và Quan Âm nghìn mắt nghìn tay, bộ tượng Tam Thế. Nhiều pho tượng, nhiều tấm bia còn ghi rõ tên của các nghệ nhân tạo tác!

Thời của Mạc Đăng Dung (thế kỷ XV, XVI) được coi là "thời đại loạn". Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Sơn: "Từ khối hiện vật khảo cổ ở Dương Kinh, có thể thấy thời Mạc đã có một nền kinh tế khá ổn định, buôn bán phát triển, tư tưởng phóng khoáng và có những tiến bộ so với thời Lê sơ. Do vậy, quần thể di tích này cần phải được bảo tồn".

Tuy nhiên, ngoại trừ khu vực 450m² khảo cổ, Cổ Trai ngày nay đã xóa mờ vết tích về một kinh đô trước biển. Tất cả đã bị bao phủ bởi làng mạc và đồng lúa trải mênh mông. Khu vực Gò Gạo, nơi phát hiện dấu vết điện Hưng Quốc - địa điểm thiết triều của Mạc Đăng Dung, hiện đã bị che lấp một phần bởi trường tiểu học xã Ngũ Đoan.

Theo Thể thao và Văn hóa

Nguồn Tuổi trẻ Online