|
Người đi t́m bí mật của Hội An
lộng gió
|
 |
|
Vơ Trọng Nghĩa |
TT - Xếp lại những dự án trị giá bạc tỉ ở xứ người, chàng
thanh niên 27 tuổi quảy balô với lỉnh kỉnh máy móc thiết bị, lang thang trên
những ngả đường Hội An, quyết tâm t́m cho được những bí ẩn của gió.
Bí kíp sống chung với... nóng
Phần mở đầu luận văn thạc sĩ kiến trúc của Vơ Trọng Nghĩa thế
này: “Máy điều ḥa nhiệt độ đang được sử dụng ngày một nhiều ở những nước nhiệt
đới. Nhưng hàng trăm năm trước, những khu đô thị đông dân cư ở khu vực này đâu
có máy điều ḥa, vậy người ta phải làm cách nào đó để có thể sống chung với...
nóng”.
Và anh giới thiệu với hội đồng khoa học một mô h́nh “sống
chung với nóng” có một không hai trên thế giới: kiến trúc mái nhà của phố cổ Hội
An. Sau hơn hai giờ bảo vệ, đề tài “Ảnh hưởng của h́nh thức mái nhà truyền
thống ở Hội An đến việc thông gió” được trao giải luận văn xuất sắc nhất
của Đại học Tổng hợp Tokyo, Nhật Bản, danh hiệu mà chưa có người nước ngoài nào
làm được từ trước đến nay.
Lần đầu tiên đến Hội An, Nghĩa leo lên nóc khách sạn và kêu
lên “Ôi trời ơi!” khi nh́n thấy kiến trúc lạ lùng của các mái ngói tại đây. Mái
nhỏ rồi mái to nối lại với nhau chứ không làm liền một mái to, tạo thành chỗ
trũng ở giữa. “Đó là điều mà dân kiến trúc sợ nhất, v́ nó là tác nhân hàng đầu
gây dột nước”. Sao lại như thế nhỉ, Nghĩa trằn trọc mấy đêm liền. Chẳng c̣n bản
vẽ nào nguyên gốc, anh lân la xin vào nhà người dân để nghiên cứu.
“Điểm thú vị nhất trong quá tŕnh t́m hiểu là ḿnh phát hiện
ông bà ḿnh ngày trước tính toán cực siêu. Chắc chắn là không dùng máy móc như
bây giờ, nhưng họ biết được hướng đi của gió, nó sẽ lướt trên mái nhà nhỏ, chạm
vào đỉnh mái và tách ra làm nhiều phần. Sẽ có một phần gió chạy lên, c̣n đa phần
là chạy xuống. Và hay nhất là tính sao cho toàn bộ phần gió chạy xuống đó vào
hết ở mái nhà phía sau. Thế là chẳng cần quạt, cả gian nhà cứ lồng lộng gió từ
sông Hoài thổi vào, tha hồ mát...” - anh giải thích.
Nhưng để có được một câu giải thích ngắn gọn như trên, chàng
kiến trúc sư này phải mất hơn năm trời phân tích, thử nghiệm và t́m cách chứng
minh. Hôm bảo vệ luận văn, Nghĩa mang đến một mô h́nh gió thật lạ: nhà cổ thu
nhỏ, nhiệt độ đúng kiểu là 35 độ C và gió muốn nh́n thấy được th́ phải có màu.
Và cái màu đó được làm bằng hơi của... nước đá khô.
“Vừa rẻ tiền lại mang vừa đủ hơi ẩm, bật quạt và điều chỉnh
đúng tốc độ gió nữa là xong”, anh chàng xoa hai bàn tay có những ngón dài vào
nhau. Tập luận văn thạc sĩ nói có bấy nhiêu chuyện nhưng dài tới 200 trang toàn
số liệu và bản vẽ, “khoa học mà...”.
Nhưng đó mới là... “môđen” nhà đầu tiên của Hội An, dành cho
những ngôi nhà nằm ngay trung tâm phố. Miền đất đặc biệt này c̣n có những gian
nhà có một mặt nh́n ra sông. “Cái này th́ đúng là tuyệt. Chẳng có một tay kiến
trúc nào làm mái lớn mái nhỏ như người Hội An cả. Nhưng chính cái mái diệu kỳ
này làm cho áp suất trong nhà thấp, gió luôn có lối thoát. Thế là vừa mát mẻ,
lại vừa không sợ... trúng gió”.
Công thức của gió Hội An
|
 |
|
Mái nhà gấp khúc của phố cổ Hội An |
Đầu tháng năm Nghĩa về nước, bắt đầu một cuộc t́m kiếm gió
với qui mô lớn hơn: v́ sao cả khu vực phố cổ đều mát? “Rơ ràng là tất cả mọi thứ
ở đây đều được đặt đúng nơi, đúng chỗ và có tính toán một cách toàn diện. Chẳng
hạn ở các góc đường đều có một giếng nước, các con đường đều được bố trí theo
một qui luật nhất định mà bây giờ gọi là qui hoạch đô thị để bất cứ nơi nào cũng
có độ luân chuyển không khí cao nhất...”.
Một ḿnh Nghĩa đi khắp nơi, đo đạc, hỏi han, ghi ghi chép
chép măi và gầy hết mấy kư v́ những thông số đặc biệt này. “Sao trước nhà, giữa
nhà, sau nhà đều có gió mát?”; “Sao đầu đường có độ ẩm cao, giữa đường lại chẳng
thấy chút độ ẩm nào mà vẫn mát?”; “Sao nhà nào cũng có vườn giữa?”; “Sao nhà cổ
luôn thông suốt từ trước ra sau?”… Nghĩa quay cuồng với hàng loạt câu hỏi, những
bí mật mà chẳng có tài liệu nào có thể giải đáp được. Anh gơ cửa từng ngôi nhà,
xin phép đủ các kiểu để được vào trong nhà dân cân đo đong đếm... gió.
Gặp Nghĩa tại sân bay khi chuẩn bị về Nhật, anh cười rất
tươi: “Tớ đă nhờ được các anh ở Trạm Khí tượng thủy văn Quảng Nam hỗ trợ trong
việc đo các số liệu và phân tích bản đồ chuyên dụng. Đă đoán ra nguyên lư của
Hội An lộng gió rồi, nhưng đường c̣n dài, tớ sẽ trở lại nhiều lần nữa để hoàn
thành cái bí kíp về gió tuyệt vời nhất trên đời của Hội An…”.
TRẦN VŨ NGUYÊN
Trích Tuổi
trẻ Online Thứ sáu 21/05/04
|
