Chuyển Luân kính chúc quý bạn đọc gần xa một năm Mậu Tý-2008 Sức khoẻ, An lạc và Tinh tấn

Trang chủ || Liên hệ

Góp nhặt cát đá

Tác giả

CHUYỂN LUÂN SỐ THÁNG 05/2004

Người Về Từ Tây Nguyên Tao Loạn

Nguyên Tường

 Đã gần 30 năm sau ngày kết thúc cuộc chiến, thế nhưng những người Việt Nam với nhau vẫn còn có vấn đề với nhau, không chỉ là đối lập chính kiến mà có lẽ là chuyện giành giật chính nghĩa, giành nhau cái danh nghĩa “bình thiên hạ”.

Những người chiến thắng thì cũng đã một thời “say men” nên đã “cào bằng xoá sạch” hết mọi thứ gọi là sản phẩm tàn dư của chế độ cũ, những người đứng bên kia chiến tuyến được đưa vào các trại cải tạo tập trung, gia đình thì bị vạ lây. Chuyện đó đã thành dĩ vãng chưa thì chưa biết, nhưng những chuyến trở về của các vị sĩ quan cao cấp của chính thể VNCH trước 1975, cũng như những chính sách cởi mở, kêu gọi đóng góp xây dựng đất nước đối với đồng bào Việt Nam ở hải ngoại đã cho thấy một dấu hiệu cố gắng khép lại quá khứ.

Những vết thương chiến tranh đã liền da. Điều không ai có thể chối cãi được là Việt Nam đã được thống nhất toàn vẹn lãnh thổ gần 30 năm. Người dân không còn phải chịu cảnh đầu rơi máu đổ vì bom đạn và ý thức hệ ngoại lai.

Thế nhưng vẫn còn một số người cay cú vì thua trận luôn tìm cách khơi lại vết thương đã liền da đó và càng ngày càng lộ rõ đó là những hành động có tính chất kích động gây rối hơn là thực tâm muốn đóng góp xây dựng đất nước. Họ muốn chứng tỏ rằng chỉ có họ mới là chính nghĩa, còn những gì liên hệ với chính quyền đương nhiệm là phi nghĩa phi nhân. Tóm lại, chỉ có chống và chống, cứ “phe ta” là theo, cứ “phe chúng nó” là chống, dù chẳng biết chống cái gì.

Vài năm trước,  từ một tin nhỏ trong nước lọt ra rằng chính quyền Việt Nam đã ký một hiệp ước lãnh thổ với Trung Quốc không có lợi cho Việt Nam, nghĩa là phía Việt Nam đã nhượng đất cho Trung Quốc. Thiệt hư chẳng biết thế nào, thì lập tức có ngay những làn sóng phẫn nộ chỉ trích nhà cầm quyền “dâng đất, nhượng biển” cho Trung Quốc. Đến nay thì câu chuyện đã được gần như bạch hoá. Người của cả “phe ta” và “phe địch” đều đã giải hoặc để nhận rằng gần như chẳng có chuyện bán đất bán đai gì cả. Thế nhưng làn sóng phản đối đó vẫn âm ỉ tiếp diễn.

 Tháng rồi, chính phủ Việt Nam đã có tổ chức cho khách đi du lịch đảo Trường Sa, một khu vực nóng mà Việt Nam đang giữ chủ quyền phần lớn nhưng còn nằm trong vòng tranh giành của nhiều quốc gia lân bang. Hành động này có thể coi là một sự khẳng định chủ quyền của Việt Nam trên quần đảo này. Các nước đang tranh chấp cho rằng Việt Nam có hành động khiêu khích. Thành tâm mà nói, chúng tôi chờ đợi sự lên tiếng mạnh mẽ từ những người Việt Nam hải ngoại đã từng phẫn nộ lên án chính quyền Việt Nam bán nước, lần này ít ra thì cũng là một lời ủng hộ Việt Nam đã khẳng định chủ quyền của mình một cách công khai. Cho đến lúc này vẫn chưa có một động tịnh gì. Sự im lặng này không thể xem như một cách ủng hộ cộng sản. Sự im lặng này đã được biện minh bằng quả quyết việc đưa người du lịch Trường Sa chỉ là một cách lấp liếm sự thực là Trường Sa đã được Phạm Văn Đồng ký nhượng cho Trung Quốc từ trước rồi! Đó là lý luận của Lý Thái Hùng trên lmvntd.org. Nhưng đến cái quần đảo Hoàng Sa trước 1974 do quân đội VNCH trấn giữ mà Trung Quốc còn đem quân chiếm giữ cho đến bây giờ, huống chi mà Trường Sa nếu đã có văn bản ký nhượng rồi mà Trung Quốc lẽ nào cam tâm ngồi “nhìn giang sơn chìm đắm”, lại còn bị Việt Nam trêu ngươi bằng cách tổ chức đi du lịch!? Nhưng không thể lý luận được, khi hội đoàn CCCB bảo đúng là phải đúng, nói sai là phải sai. Thế thôi.

Sự kiện một số đồng bào Tây nguyên biểu tình năm 2001 đã tạo cơ hội cho các hội đoàn CCCB “có công tác” tô điểm thành một cuộc nổi dậy của dân tộc thiểu số đòi tự do tôn giáo, đòi lại quyền sở hữu đất đai. Câu chuyện đó lại tái diễn lại sau ba năm và rõ ràng là có quy mô hơn, có tổ chức hơn và bạo động hơn.

Tác giả bài tản mạn này là một kẻ từng có một kinh nghiệm trên 20 năm lăn lộn ở vùng Tây nguyên, ăn cơm gạo dẻo, uống rượu cần với đồng bào thiểu số, ngủ chung với trai làng trên những nhà “rông” hay nhà sàn của ít nhất là với ba sắc dân Ja-rai, Ba-nar rồi sau cùng là 5 năm với người Ê-đê, trước đây gọi là Rha-đê. Với Kinh nghiệm đó, tôi xin nêu ra đây một vài cảm nghĩ về những điều mà các hội đoàn “chuyên nghiệp chống cộng” cũng như Hội người Miền núi (Montagnard Foundation, MF) đang rầm rộ lên tiếng. Đây chỉ là những cảm nghĩ riêng của một người miền xuôi có kinh nghiệm miền núi chứ không đại diện cho một ai cả.

Câu chuyện tái diễn vào thượng tuần tháng 4/2004. Vào ngày cuối tuần 10/4 hàng nghìn người thuộc các sắc tộc Ê-đê, Ja-rai, Ba-nar “xuống đường” đồng loạt tại một số khu vực thuộc hai tỉnh Gia lai và Darlac của Cao nguyên Trung phần. Cuộc xuống đường kỳ này dù có quy mô lớn hơn, có tổ chức rõ rệt hơn nhưng cuối cùng cũng chịu chung số phận của lần trước.

Ngay lập tức các hãng thông tấn lớn trên thế giới trong đó có BBC quen thuộc, đồng loạt đưa tin vụ biểu tình phản kháng của người dân tộc thiểu số, cũng như lặp lại tuyên cáo báo chí của là tổ chức chính thức nhân danh lãnh đạo phong trào của những người dân tộc thiểu số này là Montagnard Foundation do Ksor Kok làm thủ lĩnh, loan báo đây là cuộc biểu tình bất bạo động của hơn 100.000 đồng bào thiểu số và bị chính quyền đàn áp một cách dã man với 400 người bị giết chết, kể cả những nạn nhân bị giết xác vứt xuống sông và hàng trăm người bị mất tích. Mới nghe qua là đã thấy ngay những nghịch lý vì lẽ làm gì có sông nào ở trong hai thành phố Darlac và Pleiku. Thứ nữa, những người này luôn tố cáo cộng sản Việt Nam là bậc thầy của việc che đậy bưng bít tin tức thế mà giờ đây lại giết người không phi tang mà lại quẳng xác xuống sông cho người ta có bằng chứng kết tội!

Hợp ca với lời tố cáo đó, một số các hội đoàn hải ngoại cũng nhất loạt lên tiếng ủng hộ cuộc xuống đường này, và mạnh mẽ lên án nhà cầm quyền Việt Nam đàn áp tự do tôn giáo, cụ thể là Tin lành Degar. Dự vào bản đồng ca này là những vị được coi là “lãnh đạo” Phật giáo hải ngoại như Sư Thích Chơn Thành, Chủ Tịch Ban Thường Vụ của cái gọi là Hội Đồng Liên Tôn Việt Nam Tại Hoa Kỳ mà kẻ chỉ huy núp bóng là Vatican và ông Cao chánh Hựu, thuộc cái gọi là Trưởng Ban Hướng Dẫn Trung Ương Gia Đình Phật Tử Việt Nam Hải Ngoại ký tên vào Bản lên tiếng của các tổ chức đấu tranh về việc đồng bào thiểu số bị CSVN đàn áp (đăng trên Người Việt 14/4/2004). Rồi có những bài viết lên tiếng bênh vực cho vụ xuống đường này, như bài viết của Việt Hoàng, phổ biến trên Ykien.net rất bài bản, phân tích giữa biểu tình, bạo loạn, nhận định cả tương quan đa chiều để đưa đến kết luận đó là một vụ biểu tình ôn hoà của một sự “tức nước vỡ bờ” của anh em người Thượng và kêu gọi sự cải tổ của nhà cầm quyền.

Bản chất của vấn đề này như thế nào? Trước hết, thử xem tuyên bố của chính “Quốc gia” Tin lành Degar.

Theo bản tuyên cáo báo chí ra một ngày trước vụ “xuống đường” này của các anh em người dân tộc thiểu số Tây nguyên, thì Montagnard Foundation (MF) tuyên bố sẽ có một cuộc biểu tình bất bạo động của một số rất đông (150000) người. Mục đích là gì? Họ đòi quyền tự do tôn giáo. Và kết cục đã được dự báo trước: “Cuộc đàn áp dã man chống lại người dân tộc Tin lành ở Việt Nam, khẩn cấp kêu gọi can thiệp ngay lập tức từ các nước dân chủ” (Brutal repression against the Christian Montagnards in Vietnam Urgent appeal for the immediate intervention of democracy countries), đã kêu gào từ ngày 9/4!!! Trong báo cáo đặc biệt ngày 13/04/2004 báo cáo này ghi nhận có trên 100 000 người dân tộc Degar (xin nhắc lại chỉ có dân làng Degar, Degar villagers theo nguyên văn báo cáo đặc biệt của MF) từ chủ yếu hai tỉnh Gia lai (chiếm khoảng 30%) và Đắc-lắc số lớn còn lại đã biểu tình không bạo động với mục đích đòi hỏi quyền tự do tôn giáo và phải chấm dứt việc chiếm đoạt đất đai của tổ tiên họ. Bản báo cáo này cũng liệt kê chi tiết danh sách từng làng, số người tham gia, số người mất tích.

Vấn đề cần làm sáng tỏ ở đây là: vụ “xuống đường” này là vụ bạo động hay biểu tình không bạo động? Đòi hỏi tự do tôn giáo chung hay chỉ cho nhóm Tin lành Degar? Tin lành Degar là tổ chức tôn giáo hay hoạt động chính trị? “Đất đai tổ tiên” ở đây là gì? Thông tin của các báo trong nước cho rằng đây là vụ bạo động có tổ chức, và do xúi giục, bên ngoài thì cho rằng là biểu tình bất bạo động, và bị đàn áp dã man, hàng trăm người bị tử vong và thương vong, nên tin vào đâu?

Trong một bản tin của Tòa Tổng Lãnh Sự Mỹ tại TP Hồ Chí Minh ngày 11.4.2004 cho biết hiện đang có các biểu tình bạo động tại các tỉnh Đắc-lắc và Gia Lai. Tòa Tổng Lãnh Sự khuyến cáo các công dân Mỹ không nên đến hai tỉnh Đắc-lắc và Gia Lai trong thời gian này; và các cuộc du lịch đến khu vực này đều bị hủy bỏ, cho đến khi có lệnh mới ban hành. Đây là công bố của một tổ chức độc lập không dính dáng gì đến chính quyền Việt Nam cũng như phe tố cáo. Chính họ xác định đó là biểu tình bạo động.

Về Degar. Theo tiếng đồng bào cao nguyên, Degar được ghép từ hai chữ De=người hay con người, Gar=tất cả các bộ tộc. Degar là “người của tất cả các bộ tộc”, nên hiểu là bộ tộc thiểu số. Theo quan niệm của tổ chức Montagnard Foundation thì Degar là “con cháu của núi rừng”. Cộng hoà Degar do Ksor Kok thành lập ở ngoại quốc và giữ chức đầu lĩnh. Theo Ksor Kok, đất nước Degar có ranh giới lãnh thổ phía Bắc là vĩ tuyến 17, phía Đông giáp Trường Sơn, phía Nam giáp giới Nam kỳ (khoảng Phan rang) và phía Tây giáp Lào và Campuchia. Những người theo Degar cho rằng ranh giới này do người Pháp phân định vào năm 1946. Thời Pháp thuộc, Việt Nam bị Pháp chia cắt thành năm vùng như năm tiểu quốc: Bắc Kỳ gọi là Tonkin, Trung Kỳ gọi là Annam, Nam Kỳ gọi là Cochinchine, vùng cao nguyên như Đà lạt, Pleiku, Kontum, Darlac...

Ksor Kok là ai? Báo Tuổi Trẻ trong nước số ngày 19/04/2004 đã có một bài viết khá đầy đủ về câu hỏi này. Ksor Kok là người tham gia tổ chức FULRO (Front Unitaire de Libération des Races Opprimées, mặt trận thống nhất giải phóng các sắc dân bị trị). Đây là một lực lượng võ trang tiền thân do Pháp thành lập, sau đó được chính phủ Mỹ đỡ đầu, chưa kể những giúp đỡ ngấm ngầm của Sihanouk, Lon Nol.  Khởi thuỷ, FULRO do tướng Y’Bham Enuol cầm đầu. Ksor được cử làm đại diện bộ tộc Ja-rai vùng Pleiku và Cheo Reo. Đến năm 1974 khi Miền Nam sắp đổi chủ và để chuẩn bị cho thế trận hậu chiến ở Việt Nam, Ksor Kok được bổ nhiệm làm tổng tư lệnh FULRO. Cùng năm, Ksor Kok được đi học ở Mỹ rồi định cư luôn ở đó. FULRO không chỉ là mối lo làm đau đầu chính quyền Việt Nam sau 1975 mà trước đó, cả chính quyền Đệ nhất và Đệ nhị Cộng hoà cũng từng phải đương đầu với những cuộc vùng dậy của FULRO vào những năm cuối thập niên 50 và 60.

Xét về tư cách thì rõ ràng Degar là tổ chức do một người có quốc tịch Mỹ là Ksor Kok cầm đầu nhằm thành lập một chính quyền tự trị ngay trong lãnh thổ của nước Việt Nam. Dù là vũ trang hay không vũ trang, thì đối với Việt Nam, đó vẫn là một tổ chức chính trị phi pháp vì vi phạm chủ quyền về sự toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam. Nói thế khác, cuộc nổi dậy của người dân tộc theo Tin lành Degar phải được coi là một sự bạo động có tổ chức từ nước ngoài với mục tiêu họ tự nhận là “đòi lại chủ quyền đất đai cho người Degar”.

Còn vấn đề đòi tự do tôn giáo. Tôn giáo nào? Theo họ đó là Tin lành Degar.

Đã hẳn, một phần các sắc dân thiểu số Tây nguyên theo đạo Tin lành, nhưng không phải tất cả. Các sắc dân vùng Bắc Tây nguyên, như ở Kontum và một phần Gialai đa số là dân tộc Bahnar thì theo đạo Công giáo. Tin lành Degar, thì quả là một chuyện “đầu Ngô mình Sở”: Tin lành là tôn giáo, Degar tự xưng là một quốc gia, một tổ chức chính trị ly khai. Và như thế thì Tin lành Degar không phải là một tổ chức tôn giáo thuần tuý. Hơn thế nữa, trong cuộc bạo động ngày 10/4 chỉ có những người gọi là Tin lành Degar đi biểu tình, còn lại các sắc dân theo đạo Công giáo và số theo đạo Tin lành thuần thành không tham gia. Điều này quả đã phù hợp với thông tin thực tế và chính báo cáo của MF đã nêu trên.

Như thế, vấn đề chỉ đặt ra với những người theo Degar và những người Tin lành Degar. Vấn đề đó là nếu những người này  tự nhận là người của “quốc gia” Degar mà đi biểu tình đòi ly khai với Việt Nam thì đó là phiến loạn. Lập luận cho rằng phải có một “quốc gia” có chế độ hành chánh, đối ngoại, quân sự riêng mới có quyền tự do tôn giáo là một quỷ biện quái gở. Thật vậy, nếu phải cần có một “quốc gia” thì mới có thể sống đạo theo Tin lành được thì phải chăng một khi cái “quốc gia Degar” của Ksor Kok trở thành hiện thực thì bất cứ ai sống trong cái ranh giới “quốc gia Degar” do MF quy hoạch mà không theo Tin lành Degar thì cũng sẽ bị tống xuất khỏi “quốc gia” đó?

Ngoài thể chế một chính quyền và quân đội chính thức ra, các thể chế khác trong cùng một lãnh thổ đều được là phiến loạn, đó là chuyện đương nhiên. “Quốc gia” Degar không thể là ngoại lệ. Và chiếu theo mục tiêu biểu tình mà MF công bố thì đó là  bạo loạn theo sự chỉ đạo của một tổ chức phiến loạn. Thế nhưng chuyện khá khôi hài là các hội đoàn, phe nhóm CCCĐ lại hết mực ủng hộ cuộc biểu tình bạo động này nhân danh tự do tôn giáo. Nói cách khác, đòi hỏi tự do tôn giáo đồng nghĩa với phiến loạn.

Không biết những người luôn luôn tự nhận là “quốc gia”, “tự do” này nghĩ sao khi người thổ dân Úc (Aboriginals) hay người thổ dân Mỹ (Indians) đứng lên đòi thành lập một nước độc lập, tách ra khỏi sự kiểm soát của chính quyền trung ương Úc và Mỹ? Vả lại, nếu có chuyện đó xảy ra với người thổ dân của Úc và Mỹ thì phần nào cũng cón có lý vì lãnh thổ Úc và Mỹ vốn là đất của thổ dân làm chủ đã lâu đời mãi đến sau này người da trắng từ phương xa tới chiếm và tuyên bố lập quốc. Trái lại, Việt Nam là một thực thể quốc gia có nhiều sắc tộc sinh sống trong đó các sắc tộc Tây nguyên là thiểu số. Những người theo Tin lành Degar là một thiểu số trong những thiểu số này. Vấn đề chính quyền Việt Nam theo chủ trương chính sách nào đối với các sắc dân thiểu số cũng như chính quyền có chủ trương chính sách nào để đối phó với những tổ chức lợi dụng vào lòng tin của các sắc dân để sách động phá hoại, là vấn đề “nội bộ” của Việt Nam.

Báo cáo đặc biệt và những thông tin rất cụ thể của MF nêu ra sau 2 ngày bạo động nhằm sách động dư luận thế giới và các tổ chức nhân quyền là một điều đáng suy nghĩ. Thật vậy, đành rằng trong thời truyền thông hiện đại tối tân này, thông tin có thể lan rộng nhanh chóng. Thế nhưng những chi tiết xuất hiện trong các thông báo của MF ví dụ như con số lẻ số người tham dự của hàng mấy chục làng trong khu vực hai tỉnh Darlac và Gialai, đến con số thương vong cụ thể và tên tuổi của hàng trăm người trong số 400 người chết và mất tích quả thực là những chi tiết phi thường không thể không hoài nghi. Ví dụ, theo báo cáo đặc biệt của MF-Ksor Kok thì tại tỉnh Gialai có 44.049 người thuộc 8 làng của 4 huyện, trong đó chủ yếu là từ huyện Dakdoa (6 làng) còn lại 3 huyện khác chỉ nêu con số tham gia, không nêu tên làng; tại Darlac thì có tất thảy 78 làng trong 9 huyện tham gia với tổng số 87 610 người. Báo cáo này cũng còn nhấn mạnh là vì mất liên lạc với Phước Long và Lâm đồng nên không có con số để ghi vào báo cáo. Trong khi đó, chính quyền địa phương Gialai và Darlac vốn có trách nhiệm trực tiếp về sinh mệnh dân địa phương vẫn chưa nắm được hết con số thực sự của cuộc biểu tình là bao nhiêu, quy mô đến cỡ nào. Mặt khác, thông báo của Toà Tổng Lãnh Sự Mỹ ở TP HCM cũng chỉ đề cập đến biểu tình bạo loạn ở Gia lai và Darlac mà thôi.

Nhưng hệ thống thông tin giữa các vùng buôn làng Tây nguyên với bên ngoài vừa là khách quan vừa là chủ quan bị nằm trong cái thế “thiên la địa võng”, thì lấy đâu ra các chi tiết đến con số lẻ, đến tên tuổi từng làng xa xôi cho Ksor Kok báo cáo  nhanh đến thế? Thật vậy, sau sự cố 2001, việc các đoàn quốc tế đi đến vùng Tây nguyên là chuyện không đơn giản. Các đầu mối giao thông trong khu vực “nóng” cũng là vùng hạn chế đi lại cho cả người dân sở tại, chỉ có người thi hành công vụ mới được ra vào. Toàn bộ công nhân viên chức nhà nước được lệnh không được liên lạc, thông tin gì về sự việc cho ngoại quốc.

Ngoài ra, không chỉ trong thời gian có bạo loạn, mà vốn dĩ từ trước thông tin là vấn đề được chính quyền kiểm soát rất chặt chẽ. Mọi đầu mối thông tin nhạy cảm đều bị theo sát. Điều này đã được các hội đoàn CCCĐ vô tình xác nhận khi họ liên tục tố cáo chính quyền Việt Nam bưng bít tin tức, bóp nghẹt tự do thông tin. Thông tin qua đường vô tuyến đều được quản lý gắt gao.

Còn về thực địa, nếu ai một lần đến Tây nguyên, thử làm một chuyến về một buôn làng dân tộc thì hẳn mọi chuyện sẽ rạch ròi. Các buôn làng thiểu số nằm thưa thớt và cách xa nhau. Giữa cụm này với cụm khác hầu như không có trục giao thông liên kết. Sau này mới có những con đường cấp phối hay đường đất nện đơn sơ, nhưng để đi đến được mỗi nơi vẫn là một sự khó khăn đáng kể.  Cho nên, ngay với chính quyền, quản lý sắc tộc cũng là một khó khăn đau đầu.

Để thấy rõ tình trạng tách biệt cô lập này, hãy lấy một xã được coi là gần trung tâm tỉnh lỵ Pleiku nhất mà chính báo cáo của MF cũng có nhắc đến, đó là xã Glar của người Bahnar.

Một điều tình cờ, là chính bản thân người viết bài này đã quá bộ trở lại cái làng đó cách đây chỉ có hơn hai tháng. Nó nằm cách trung tâm thành phố Pleiku trên dưới 20km thôi, nhưng bên trong vẫn còn là đường đất, có điện thắp sáng nhưng dưới dạng rất cơ bản; phương tiện thông tin chỉ có thể nói là phải sử dụng thông tin công cộng. Internet thì là chuyện tương lai. Tại tỉnh Gia lai, các đơn vị tư nhân mắc Internet đều phải đăng ký rẩt cụ thể với Bưu điện từng chi tiết. Các quán internet cà phê cũng phải tuân thủ theo một quy định an ninh nghiêm ngặt. Và toàn tỉnh cũng chỉ có thể truy cập được vào internet bằng đường dây điện thoại, chưa có internet băng thông rộng. Điện thoại tư gia trong các buôn làng là chuyện viễn tưởng. Chỉ còn có cách sử dụng điện thoại cầm tay được cho là phương tiện khả dĩ để người ta thông tin với MF để báo cáo tình hình, tuy nhiên nhiều vùng trong sâu điện thoại chưa được phủ sóng tới. Và dĩ nhiên, chẳng thể nào cái điểm chốt cuối cùng này mà chính quyền Việt Nam lại để lọt lưới đơn giản đến mức thông tin đi như trên xa lộ lọt ra hải ngoại như vậy.  Cho nên chuyện thu thập tin tức để quảng bá như Ksor Kok-MF và các hội đoàn CCCB loan báo chỉ là chuyện tiền chế tưởng tượng mà thôi.  

Một chuyện cụ thể hơn, người nhà chúng tôi, có người sống ngay nách của cái huyện Dak doa mà họ còn không được đến, không được biết, không được nói. Và tại Pleiku các cuộc bạo động chỉ diễn ra ở khu vực của địa phương đó, không có trong thành phố. Mọi công nhân viên chức đang công tác tại các vùng nóng đó đều bị “cắm trại”, thông tin không được thông báo cho người nước ngoài hoặc người Việt ở hải ngoại. Một vị chủ tịch phường (H.L.) của thành phố Pleiku đã bị cách chức cũng chỉ vì không tuân theo lệnh của cấp trên. Không ai được tường tận hết một sự kiện, nếu biết cũng chỉ là một đoạn phim tức thời trong mắt họ khi họ vô tình ở đó mà thôi, còn sau đó là hiện trường đều được phong toả. Các làng nằm trong các huyện còn lại đều rất xa trung tâm thành phố.  Tại Darlac có hai huyện Cu Jut và Cu Mnga là hai huyện gần trung tâm thành phố Ban mê thuột (BMT) nhất, thì từ trung tâm huyện lỵ Cu Jut đến BMT là 14km, và từ trung tâm huyện lỵ Cu Mnga đến BMT là 19km.

Và cuối cùng, tin tức ở đâu ra để cho truyền thông hải ngoại loan tin, để những tổ chức như Human Right Watch bày tỏ ý kiến? Theo báo cáo của Montagnard Foundation hay của Ksor Kok chăng? Hay theo những “nguồn tin đáng tin cậy” từ những người trong nước đưa ra chăng? Lý trí và trí tuệ cho phép chấp nhận mấy phần sự thật trong những nguồn tin “đáng tin cậy” đó? Hỏi là trả lời vậy.

Cuộc bạo loạn này dù ở quy mô và cường độ như thế nào thì cũng phải thừa nhận rằng có một sự tổ chức chu đáo, có sự chỉ đạo trực tiếp tại chỗ. Không thể có một cuộc biểu tình bộc phát, không tổ chức nào mà lại đồng loạt về thời gian mà xảy ra ở nhiều buôn làng trên một địa dư rộng khắp như thế được. Chắc chắn phải có kẻ chỉ huy trực tiếp, phải có nhiều người lãnh đạo trực tiếp cho mỗi khu vực. Điều này chính quyền Việt Nam cần phải làm cho đến nơi đến chốn. Những kẻ cầm đầu phản loạn cần phải được xử theo pháp luật một cách nghiêm minh và công bằng.

Câu chuyện là như vậy. Tinh ý thì có thể thấy kỳ này, các hội đoàn từng tích cực chuyên nghiệp đối kháng không phải tất cả đều đồng thanh lên tiếng ủng hộ vụ bạo động, lên án nhà cầm quyền Việt Nam. Chỉ có một nhóm lau nhau “tấp tễnh người đi tớ cũng đi” thôi. Lý do vì trong số những người CCCĐ đó, không ít người đã từng đau đầu với mấy anh FULRO trước đây mà bây giờ là Degar này. Không khéo lại có người đã từng đứng trong đội ngũ đi dẹp loạn FULRO thời đệ nhất và đệ nhị VNCH cũng nên. Những người này hẳn không khỏi bấm bụng kêu trời “Trật lất rồi mấy cha nội ơi!” khi thấy những bạn đồng đội của họ hoan hô FULRO, Ksor Kok, Tin lành Degar.

 Những người biết “nhìn nhận vấn đề” hơn thì phân tích rằng phản ứng của một số đồng bào Tây nguyên là do chính quyền đã “cướp” đất bằng chính sách di dân ồ ạt, lấn chiếm hết các vùng canh tác màu mỡ của họ, dồn họ vào những chỗ khô cằn và không có những chính sách hữu hiệu nâng đỡ hỗ trợ sắc tộc.

Trong thực tế quốc gia, việc phân bổ đất đai, dân cư, di dân trong lãnh thổ là quyền hạn và trách nhiệm của chính quyền đương nhiệm. Đó không phải là xâm chiếm hay xâm phạm chủ quyền lãnh thổ giữa các quốc gia với nhau. Ranh giới của nước Việt Nam đã được tuyên bố và được Liên hiệp quốc và quốc tế công nhận. Cái gọi là lãnh thổ của Cộng Hoà Degar chẳng nằm vào trong một văn bản nào của quốc gia, chẳng có sự công nhận nào của quốc tế. Cũng không thể nại cớ đó là theo sự phân chia có từ thời Pháp, bởi vì sự phân chia đó đã tàn lụi theo chế độ thực dân.

Còn nói về đất đai canh tác bị lấn chiếm, chuyện thật tế nhị. Cuộc sống của người thiểu số vốn từ xưa là du canh du cư, họ không có một nơi nào cố định, nên rất khó hoạch định và phân phối đất canh tác. Thứ nữa, dù Cộng Hòa Degar tuyên bố là ranh giới nguyên thuỷ của họ cho đến bờ biển nhưng người Tây nguyên không có nền văn hoá lúa nước. Họ sống nhờ vào trồng tỉa trên nương rẫy, có nghĩa là trồng trọt trên đất đồi không phải là đồng ruộng, phụ thuộc vào thiên nhiên. Tất cả các hình thức nuôi trồng đều ở dạng thô sơ, không có ứng dụng khoa học kỹ thuật. Khái niệm đất canh tác rất xa lạ với họ. Chính vì thế, mùa màng hoàn toàn phụ thuộc vào thiên nhiên, trời đất. Khi đất khai hoang không còn trồng trọt được nữa, nguồn nước mạch bị cạn thì họ dời làng ra đi. Chỉ từ khi có chính sách định cư thì một số buôn làng mới ổn định, có đất canh tác áp dụng kỹ thuật nông nghiệp như người Kinh làm lúa nước. Khi chính quyền áp dụng chính sách định canh định cư đến cho họ thì lại bị những kẻ chống đối rêu rao là xâm lược đô hộ áp bức.

 Điểm chiến lược cốt tử mà bất kỳ một chính thể nào cũng phải lưu tâm là vùng biên giới, đặc biệt là vùng Tây nguyên đất rộng dân thưa, mà phần đông lại là dân tộc thiểu số. Điều này đòi hỏi một nền móng biên giới vững chắc dựa vào chính sách phân bổ dân cư, quy hoạch hành chính, bố trí biên phòng tích cực và hợp lý. Có lẽ vì vậy mà động chạm đến người thiểu số. Lấy tỉnh Gia lai (đã tách ra khỏi Kontum) làm ví dụ. Đây là một tỉnh có biên giới chung với cả Lào và Campuchia. Gia lai có khoảng 1,5 triệu cây số vuông diện tích tự nhiên,;gần 20% diện tích là đất chưa sử dụng kể cả sông suối núi đá. Đất để ở chỉ mới chiếm 0.64% diện tích đất tự nhiên; đất canh tác nông nghiệp chiếm dưới 25%. Tổng số dân toàn tỉnh khoảng 1 triệu người (1.063.000), như vậy tính về mật độ dân số của Gia lai là chỉ có khoảng 0.7 người/1 cây số vuông. Một chính quyền quốc gia hẳn biết phải làm gì ở đây để giữ vững an ninh và chủ quyền biên giới.

Điểm mắc mớ giữa người Kinh và người thiểu số là khó đạt được một tiếng nói chung vì sự khác biệt khó dung nạp được giữa hai nền văn hoá và văn minh. Đó là một sự thực. Thêm vào kinh nghiệm của người thiểu số qua các thời kỳ đệ nhất và đệ nhị VNCH ở miền Nam trước 1975, dưới sự che chở của chính phủ Pháp và Mỹ, đã tạo cho họ một “ảo tưởng” về một quốc gia độc lập của họ. Hố sâu ngăn cách giữa người Kinh và dân tộc Tây nguyên càng ngày càng lớn. Khác hẳn với kinh nghiệm của người  người thiểu số miền Tây Bắc với người Kinh. Họ đã từng một thời cũng là “Hoàng triều cương thổ” rồi thành khu tự trị Việt Bắc (bây giờ không còn nữa), nhưng rồi họ dung hoà dễ dàng với người Kinh. Dưới con mắt của những người dân tộc Tây nguyên được tuyên truyền và hun đúc hận thù của tàn quân FULRO, họ không có sự chia sẻ với người Kinh.

Thế nhưng  có một điều gần như là một sự thật hiển nhiên, đời sống của đồng bào dân tộc Tây nguyên từ sau ngày 30/4/1975 đã hoàn toàn thay da đổi thịt. Chính quyền Việt Nam đã gần như đặt mối quan tâm ưu tiên hàng đầu cho dân tộc Tây nguyên. Nhiều làng được định cư. Trợ giúp hoàn toàn trong việc tái định cư làng mạc. Đường sá phương tiện được nâng cấp, nhiều làng có cả nhà ngói, nhà xây (điều mà không bao giờ thấy trước 1975). Đến nay đa số các buôn làng đều có điện dùng (mà không phải trả tiền); xã nào cũng có trường học cho con em dân tộc ít người, có giáo viên là người của bản làng. Học sinh đi học được cấp phát học cụ, đi học các trường đại học và trung học chuyên nghiệp được ưu tiên tuyệt đối; có nghĩa là cứ chịu khó có mặt thì sẽ vào đại học, kể cả ngành bác sĩ, vào được rồi sẽ có học bỗng, học bỗng cho người dân tộc là loại cao nhất. Đau ốm đi bệnh viện được miễn phí 100%. Tại bệnh viên tỉnh Gia lai, mới được xây cất có khoảng 600 giường bệnh. Người viết bài này đã đến thăm, đa số bệnh nhân là đồng bào dân tộc thiểu số. Theo ý của lãnh đạo y tế ở đây, bệnh viện tỉnh này nghèo hơn bệnh viện các tỉnh bạn vì số bệnh nhân dân tộc thiểu số quá nhiều, và họ là diện miễn phí hoàn toàn, không thể có phụ phí thu thêm. Hàng ngày đều có đài truyền thanh, truyền hình phát bằng tiếng dân tộc, đến cả các ngôn ngữ của dân tộc thiểu số hiếm. Về đời sống kinh tế thì họ luôn được ưu tiên vay vốn mà lãi suất rất thấp, được hướng dẫn, chuyển giao các công nghệ nông công nghiệp miễn phí.

Gần như 100% những kẻ “đấu thầu chống cộng” ở hải ngoại, khi vớ được “món hàng Tây nguyên” là họ cũng trăm phần trăm ủng hộ đồng bào Thượng, người Thượng anh em của họ. Họ có biết đâu rằng, nếu họ lên Tây nguyên lúc này, vào một cái làng dân tộc thiểu số nào đó mà nói “này anh Thượng anh em ơi!” để rồi biết có còn toàn mạng mà ra về không! Chỉ vì một lý do đơn giản là người thiểu số Tây nguyên rất dị ứng mạnh với danh từ Thượng, vốn rất bình thường và dung dị về ngữ nghĩa, chỉ để chỉ người ở miền thượng, tức là miền cao mà chế độ Ngô Đình Diệm đặt cho họ. Dị ứng của họ với tiếng “Thượng” còn mạnh hơn người Việt Nam còn có biết và nhớ sử dị ứng với từ Annamite mà Pháp dùng để gọi người Việt Nam, vì người Tây nguyên cho là chế độ Diệm định diệt chủng họ, nên cái danh từ Thượng đối với họ là một sự khinh miệt, có hàm ý xấu xa.

Tại Little Saigon ngày 18/4/2004 vừa qua đã có một cuộc họp với hàng trăm người tham dự với sự có mặt của ông Nguyễn Văn Nghiêm nguyên là Tổng Thanh Tra của Bộ Sắc Tộc thời đệ nhất và đệ nhị VNCH. Theo tin của tờ Người Việt (những chữ trong ngoặc vuông và nhấn mạnh của người viết) thì : “Ông Nghiêm (và Itin) cho biết, sau ngày mất nước 1975, các chiến sỹ Thượng tại Tây nguyên đã rút vào rừng để tiếp tục kháng chiến, cuộc chiến đấu kéo dài gian khổ và ròng rã suốt 17 năm [hay FULRO?], sau đó vì thiếu tiếp tế, thiếu lương thực, số người chết đã lên đến con số là 9.872, số còn lại đành phải rút, bằng đường rừng, sang Thái Lan và sau đó được chính phủ Hoa Kỳ đem đi tỵ nạn tại North va South Carolina. Vì bị CSVN xâm lăng đất đai và đàn áp về mọi mặt, từ đấu tranh vũ lực đồng bào Thượng đã phải chuyển sang đấu tranh bất bạo động [nhưng một bên là tàn dư phiến loạn FULRO, một bên là dân làng, hai bên liên hệ với nhau thế nào đây?] và cuộc nổi dạy đầu tiên xảy ra tháng 2/2001, đã bị CSVN đàn áp dã man, một số người đã phải chạy trốn sang Căm Bốt, trong số có 907 người đã được đưa sang Hoa Kỳ định cư tại Carolina. Số còn lại đã bị bắt, một số đã chết, một số đang ẩn núp hoặc đang bị cầm tù tại VN. Ðến 10/4 vừa qua, nhân Lễ Phục Sinh, hàng trăm ngàn đồng bào Thượng từ các buôn làng miền cao nguyên cũng như các tỉnh lỵ như Kontum, Gialai, Darlac, Lâm Ðồng, Buôn Mê Thuột, Bình Long Phước Long...[lại còn vân vân tức là còn nữa kể không hết. Nhưng ngay cả báo cáo của MF_Ksor Kok cũng chẳng có ai từ Bình Long, Phước Long; công bố của toà lãnh sự Mỹ cũng chỉ có 2 vùng Gialai và Daklak. Nếu cao nguyên trung phần mà lan đến Saigon thì chắc Sàigon cũng đưọc liệt kê luôn vào đây!] tiếp tục kéo nhau về biểu tình bất bạo động để yêu cầu Nhà Cầm quyền CS phải trả lại đất đai từ bao đời do Ông Cha họ để lại và yêu cầu cho họ được Tự Do Tin Ngưỡng [tín ngưỡng nào, có phải là Tin lành Degar, như Ksor Kok tuyên bố và thực tế minh chứng?]. CSVN đã trắng trợn vu khống cho những đồng bào hiền hòa chất phác, không có một tấc sắt trên tay, là “bị kích động bởi thế lực ngoại bang muốn tách ra khỏi nước Việt Nam để thành lập một nhà nước ÐêGa độc lập...” [điều này thì chính Ksor Kok tuyên bố]. Họ vu khống để biện minh cho những hành động diệt chủng và đàn áp dã man đồng bào Thượng, hòng chiếm lãnh lấy đất đai và đẩy đưa đồng bào Thượng vào rừng sâu, hà hiếp và tước đoạt mọi quyền sống của đồng bào Thượng vốn dĩ rất hiền lành, chất phác và sống rất nghèo khổ”. Không biết ông Nghiêm còn nhớ mình là ai không? Không lý ông quên là chính ông Tổng thống thời đệ nhất cộng hoà của ông đã bị “người Thượng anh em” của ông tố là có kế hoạch diệt chủng họ. Rồi tới đệ nhị cộng hoà và các cấp tướng lĩnh của ông (Tướng Tôn Thất Đính) đã lên Tây nguyên dẹp loạn bắt giam cả thủ lĩnh “chiến sỹ Thượng” Y’Bham Enoul cuả ông. Ông Nghiêm bây giờ đã quên những điều ấy nên mới gọi họ là chiến sỹ Thượng tại Tây nguyên, hay chính ông là điệp báo của FULRO được cài và chui sâu leo cao vào cái chức Tổng thanh tra Bộ Sắc Tộc suốt hai chế độ VNCH và bây giờ mới tự thú nhận?

Điều cần thiết phải thực hiện sau hai lần bạo động của đồng bào thiểu số Tây nguyên vừa qua là chính quyền phải có biện pháp thiết thực hữu hiệu để ngăn chặn bạo động tái diễn, để thu phục nhân tâm đừng để họ bị MF và thủ lĩnh là Ksor Kok xúi dục từ xa. Điều đó khó. Cho nên sâu xa hơn là làm sao phải tận diệt những đầu mối xúi giục phản loạn đến từ bên ngoài.

Đặc điểm tôn giáo chính của những người thiểu số này là họ theo đạo Tin lành, nhất là khu vực Nam Tây nguyên. Hệ phái Tin lành không hoạt động công khai thành một tổ chức lớn. Họ có những nhóm nhỏ các mục sư. Theo MF thì hiện nay có 500 mục sư Tin lành hoạt động trong khu vực Tây nguyên hoạt động thành nhóm len lỏi vào các buôn làng hành đạo. Hình thức hoạt động theo kiểu “du kích” này là một mối quan ngại cho chính quyền trong việc phân định đâu là tôn giáo thuần túy, đâu là những kẻ lợi dụng tôn giáo để xúi giục dân chúng.

Đặc điểm cố hữu của người đồng bào thiểu số Tây nguyên là trình độ dân trí rất khác biệt. Đã vào thế kỷ XXI rồi nhưng họ vẫn giữ nhũng tin tưởng vật linh, đau yếu chỉ có cúng yang (trời), sinh nở không bao giờ muốn đến trạm y tế, phần vì họ sống cách nhau quá xa, phần họ chỉ tin tưởng vào bà mụ của làng; các tập tục, hủ tục trái với nguyên tắc vệ sinh thông thường vẫn còn tồn tại. Điều này làm cho các chương trình cải thiện đời sống, cải thiện sức khoẻ, chăm sóc y tế cho họ gặp nhiều khó khăn. Về cuộc sống tinh thần văn hóa của họ rất đơn sơ và khép kín. Họ chỉ tin vào những gì già làng nói. Văn hoá và văn minh người Kinh khá khó khăn để xen vào đời sống tinh thần của họ.

Trên hết là đời sống vật chất của họ ở mức quá thấp kém, không phải họ bị bóc lột hay bị chèn ép mà đó là hậu quả tất yếu của một vòng xoắn đời sống xã hội của chính họ tạo nên. Thế nhưng điều oái oăm đó là một điểm yếu để cho mọi phía có thể khai thác. Bên chính quyền cũng rẩt cố gắng để san bớt cái hố sâu ngăn cách đời sống vật chất và tinh thần so với người Kinh, nhưng vấn đề ở chỗ là chính bản thân họ phải “tự vận động”, mọi san sớt bù đắp về mặt vật chất chỉ là những trợ giúp tạm thời. Chính ngay cả thu nhập bình quân đầu người của tỉnh Gia lai chỉ có khoảng 200 Mỹ kim một năm, thử hỏi làm sao mà nâng cao được đời sống vật chất cho mọi người, trong đó có cả dân tộc thiểu số. Hiện nay tại Gia lai, dân tộc thiểu số khoảng trên 450.000 người, chiếm 43% dân số toàn tỉnh. Các chính sách lâu dài thì chưa có hứa hẹn gì đem lại hiệu quả tốt. Và với lối sống khép kín của họ thì cũng dễ hiểu rằng ước nguyện đó chỉ là việc “đội đá vá trời” mà thôi.

Trong khi đó những tổ chức bên ngoài cũng tranh thủ “đánh vào cái dạ dày” của người dân tộc thiểu số này, cố gắng sử dụng những miếng mồi vật chất để lôi kéo họ về phía mình. Họ thừa hiểu rằng việc dùng vật chất cám dỗ là chuyện tiên quyết, còn hậu quả hay để đến lúc mà đồng bào dân tộc không ưng cái bụng rồi thì mục đích của những phe phái xúi giục đó cũng đã phần nào đạt được.

Cũng nói thêm là bản chất của người đồng bào thiểu số là chất phát, tin người. Tôi cũng từng được họ bảo rằng không có ăn cắp trong buôn làng. Ra ngoài đường, nhất là khi đi vào phố xá, họ luôn đi trật tự theo một hàng dọc. Có phải là thói quen hình thành từ cách đi theo đường mòn nhỏ trong rừng chăng? Những ai mà chân thật, chân tình với họ, bất kể dân tộc nào, thì họ kết nghĩa như anh em, một khi họ đã coi như anh em thì họ tin tưởng. Tuy nhiên, chính vì cũng có nhiều người đã lợi dụng sự chất phác của họ mà lừa dối họ, họ đâm ra ghét. Một khi họ đã không “ưng cái bụng” thì coi như là kẻ thù muôn kiếp. Trước năm 1975, có nhiều người Kinh được gọi là “những người đi buôn Thượng”, tức là nói những người đi buôn bán với người thiểu số. Họ lừa dối đủ kiểu, chẳng hạn như bán muối cho dân tộc, đong bằng cái lon sữa bò, họ đong một lon thật, rồi nhanh chóng lật ngược cái lon lại chỉ đong ở cái phần đít lon; và như thế 2 lon, nhưng thực tế chỉ có một lon vun và thêm một ngọn lon thôi. Sau năm 75, từ “dân tộc” được thay thế để chỉ người “thượng” thì “người buôn bán với dân tộc” cũng có kiểu lừa khác, vì người dân tộc họ đã khôn ra nhiều. Họ thêm nghi kỵ với người Kinh. Những người lãnh đạo của làng xã, có thể vì thói cửa quyền - ở Việt Nam thì thời nào cũng có, đâu đâu cũng có - có thể cũng là một nguyên nhân làm cho họ bức xúc, chỉ cần thêm một “cái hích” nữa, thì mọi chuyện có thể xảy ra, như hai lần bạo động vừa qua.

Một kinh nghiệm nữa rút ra từ vụ bạo động này cho chính quyền là về vấn đề thông tin. Trong thời đại thông tin điện tử này, mọi chuyện dối trá, nguỵ tạo đều có thể thành sự thật theo kiểu nói láo mãi rồi cũng phải tin. Việc hạn chế, ngăn cản thông tin sẽ là nguy cơ làm tăng tính nghi kỵ. Nếu trong chuyện vừa rồi, thông tin cứ bạch hoá ngay từ đầu. Họ biểu tình thì thông tin có biểu tình, bạo động thì trấn áp bằng vũ lực. Đó là cái quyền thực thi luật pháp của chính quyền, chẳng ai có thể phản đối. Thông tin càng bưng bít, càng tăng sự tò mò, và càng tạo cơ hội cho những kẻ chuyên lợi dụng sự tù mù để nguỵ tạo thông tin. Hậu quả là phải làm một chuyện chẳng đáng làm đó là phải đôi co chống đỡ với những kẻ to mồm.

Sự thường “cùng tắc biến, biến tắc thông”, hy vọng qua vụ bạo động lần thứ hai này, chính quyền Việt Nam sẽ hiểu rõ hơn đâu là cái mắc xích cần phải cắt trong ván bài mà “con tẩy” là người Tây nguyên. Đối với những phần tử chống đối, phản kháng, phản động là người Kinh thì còn có luật pháp quốc gia xử hẳn hoi. Đối với người Tây nguyên thì họ cũng là một thực thể của quốc gia nhưng xử sự đòi hỏi nhiều tinh tế kiên trì hơn, vì cuộc sống của họ quá cách ly với những ứng xử bình thường. Họ không hiểu rằng có luật pháp mà họ phải tuân theo, nên ai nói sao nghe lọt tai là họ có thể theo liền. Những người già làng, là những người có uy tín nhất trong mỗi buôn làng, họ cũng không biết đến luật pháp quốc gia. Kể cả họ là những người đứng ra vận động bạo động thì việc xử họ không những bị tai tiếng mà còn có chút gì đó không đành, vì họ không biết nên mới bị xúi giục. Còn cầm đầu tổ chức phiến loạn là thủ lĩnh Ksor Kok ở xa xôi, có thể chẳng bao giờ léo hoánh về cái làng của mình nữa, nên chẳng có cái lý gì mà bắt mà xử. Vậy còn “ai là người trồng khoai đất này”?

Nguyên Tường.